Edirne Kanalizasyon Tüneli

Edirne'de kanalizasyon tüneli nedir?

Edirne'de kanalizasyon tüneli, zemin ya da bodrum katının pis suyu belediye kanalına kendi eğimiyle inemeyen bir yapıyı, sokağı veya avluyu açmadan, yerin içinden kazılan yatay bir koridorla hattın derinleştiği rögara ulaştırma yöntemidir. Çalışmaya avlunun içinde açılan dar ve dik bir kuyuyla başlanır. Ustalar kuyunun dibinden kanala doğru kazma ve küçük el aletleriyle ilerler, açılan her parçayı ahşap ya da çelik dikmeyle destekler ve boruyu koridorun tabanına, binadan kanala kadar durmadan alçalan bir çizgiyle yerleştirir. Hat sınandıktan sonra koridor tabaka tabaka doldurulur; üstteki taş döşeme, çim ya da asfalt işin başladığı günkü gibi kalır.

Bu işe başvurmayı gerektiren sorun hemen her zaman kot farkıdır. Zemin kattaki banyonun, mutfağın ya da çamaşırlığın süzgeci, sokak kanalında suyun aktığı çizgiden aşağıdaysa atık su o kanala yol bulamaz. Borunun dibinde birikir, zamanla çamurlaşır ve sonunda geri gelir. Edirne'de bu tabloyu en sık iki yerde görüyoruz: nehirlerin çevrelediği düz kent merkezinde sonradan yaşam alanına çevrilmiş zemin ve bodrum katlarda, bir de Keşan ve Uzunköprü gibi büyüyen ilçelerin yeni apartmanlarında.

Tünel, evin tam önündeki sığ kanal parçasıyla uğraşmak yerine hattın derinleştiği daha ötedeki bir rögarı hedef alır. Bu sırada sokak boydan boya kazılmaz. Selimiye'nin çevresindeki tarihî çarşıda, Kaleiçi'nin taş sokaklarında ya da Saraçlar Caddesi gibi yaya yoğunluğu yüksek yerlerde bunun değeri çok büyüktür; ne esnafın kapısı kapanır ne de tarihî kaplama sökülür.

Baştan belirtelim: tünel, evin içindeki boruları yenileyen bir tesisat işi değildir. Yapı ile kanal arasındaki dış bağlantıyı yeniden kurar. Edirne'de kanala yapılan her bağlantı, o yerleşimin belediyesinin kurallarına tabidir; biz de bu çerçeveyi esnetmiyoruz.

Edirne'de binalar neden kanala yetişemiyor?

Edirne'de kot farkının ana kaynağı, kentin iki büyük nehrin buluştuğu, eğimi son derece az bir ovaya kurulmuş olmasıdır. Meriç ve Tunca kentin batı ve güney yakasını dolanır; Arda da yakın bir noktada Meriç'e karışır. Kent merkezinin denizden yüksekliği kırk metre civarındadır ve Meriç yatağının eğimi binde birin çok altındadır. Böyle bir düzlükte kanal şebekesi kilometrelerce uzanırken suyu yürütebilmek için ancak çok küçük bir düşüş kullanabilir. Bu da kanalların pek çok sokakta yüzeye yakın kalması demektir.

İkinci etken eski yapı stoğudur. Kaleiçi, yirminci yüzyılın başındaki yangınlardan sonra iki katlı ahşap evlerle yeniden kurulmuş; çevresindeki eski mahallelerde de avlulu, bahçeli, alçak katlı evler yaygındır. Bu evlerin birçoğu kanal şebekesinden önce yapıldı. Sonradan bağlandıklarında, zemin seviyesindeki bir banyo bile sokak kanalıyla arasında yeterli düşüş bulamayabildi. Yıllar içinde yeniden kaplanan sokaklar yükseldikçe evlerin bağlantı noktası görece daha da aşağıda kaldı.

Üçüncü etken, bodrum ve zemin katların kullanım biçimidir. Trakya Üniversitesi'nin varlığıyla öğrenci nüfusu kalabalıklaşan kentte birçok apartmanın alt katı kiralık daireye, yurt odasına ya da dükkâna dönüştürüldü. Planda erzak deposu diye çizilmiş bir kata sonradan duş ve ocak konduğunda, bu yeni giderler caddenin kanalına çoğunlukla erişemez. Keşan ve Uzunköprü'de de yeni apartmanlarda kapalı otopark ve depo katları yaygınlaştı; bu katlardaki süzgeçler aynı derdi taşır.

Dördüncü etken nehirlerin mevsimlik kabarmasıdır. Meriç havzasının yaklaşık üçte ikisi Bulgaristan topraklarındadır ve oradaki dağlık alandan gelen sular kış ve ilkbaharda Edirne'ye ulaşır. Tunca ve Meriç yükseldiğinde nehre yakın düzlükte toprak doyar, yağmur suyunun bir kısmı kanala karışır ve kanal dolar. Kotu zaten sınırda olan binalarda normal günlerde fark edilmeyen sorun, bu günlerde süzgeçten yükselen suyla kendini gösterir. Nehir alarmlarının olduğu bir hafta zemin katınız su aldıysa, makineyle boru açtırıp geçmek yerine seviye ölçümü istemenizi tavsiye ederiz.

Edirne'de bir evin kanala yetişemediğini nereden anlarsınız?

Seviye sorununu sıradan bir tıkanıklıktan ayıran şey, şikâyetin sadece evin en aşağıdaki katına özgü olmasıdır. Aşağıdaki işaretlerden birkaçını aynı evde görüyorsanız bir ölçüm yaptırmanın zamanı gelmiştir:

• Zemin kattaki gider ağır akıyor: Yukarıdaki banyo rahat boşalıyor, aşağıdaki duşun suyu ise dakikalarca çekilmiyor.
• Temizletilen boru yine tıkanıyor: Sustalı makineyle açılan hat bir ay bile dayanmıyor, aynı gider yeniden doluyor.
• Nehirler kabardığında süzgeçten su geliyor: Tunca ya da Meriç'te alarm verildiği günlerde, nehre yakın mahallelerde yer süzgeçleri su vermeye başlıyor.
• Akşamları guruldama ve geri itme: Akşam yemeğinden sonra bütün komşular suyu açınca aşağıdaki süzgeç fokurdayıp su kusuyor.
• Silinmeyen koku: Pencereler açık dursa da zemin kattan pis koku eksik olmuyor; temmuz sıcağında daha da ağırlaşıyor.
• Bacada sürekli su: Avludaki ya da kapı önündeki rögarın içinde, hiç kurumayan durgun bir su seviyesi görülüyor.

Bu şikâyetlerin bazılarını yarılmış, ezilmiş ya da kökle tıkanmış bir boru da çıkarabilir. Edirne'nin eski avlulu evlerinde, bahçedeki yaşlı ağaçların kökleri sık rastlanan bir sebeptir. Bu yüzden karar vermeden önce seviyeyi ölçüyor, ardından borunun içine kamerayla bakıyoruz.

Edirne'de toprak, tünel ustalarının işini nasıl şekillendirir?

Edirne'nin zemini kuzeyden güneye üç farklı karakter gösterir: kuzeyde Istranca Masifi'nin eski ve sert kayaları, ortada ve güneyde Ergene havzasının tortulları, nehir boylarında ise Meriç, Tunca ve Ergene'nin taşıdığı genç alüvyon. Kazının temposu, dikmelerin sıklığı ve suyla karşılaşma ihtimali, evinizin bu üç kuşaktan hangisinde durduğuna göre değişir.

Trakya Üniversitesi'nde yapılmış bir yeraltı suyu çalışması, ilin kuzey kesimini Istranca Masifi'ne ait metamorfik kayalar ve granitik gnaysın kapladığını, orta ve güney kesimlerin ise Miyosen yaşlı Ergene ve Trakya formasyonlarından oluşan geçirgen havza tortullarıyla örtülü olduğunu belirtir. Aynı çalışmada, kuyulardaki durağan su seviyesinin kuzeydeki granitik alanda iki ile on metre arasında olduğu, Edirne ile Havsa arasındaki tortul alanda ise elli ile yetmiş metreye kadar indiği görülür. Alüvyonun yaygın olduğu bazı köylerde ise kuyu verimleri belirgin biçimde yükselir.

Bu tablo tünel işi için şu anlama gelir. Lalapaşa ve Süloğlu'nun kuzey kesimleri gibi masif alanında kazı sıkı ve taşlı bir zeminde, yavaş ama sağlam ilerler; yan duvarlar kolay kolay dökülmez, ancak sığ derinlikte su ile karşılaşmak mümkündür. Havsa ve kentin doğusunu oluşturan havza tortullarında ise killi, kumlu ve çakıllı bantlar ard arda dizilir. Kil kuru olduğunda iyi durur ama ıslandığında şişip yapışır, kum bantları açıldığı anda akmaya meyleder. Bu kesimlerde dikme aralığını zemine göre sürekli ayarlıyoruz.

Şehir merkezinin geniş bir bölümü ile İpsala, Meriç, Enez, Uzunköprü'nün nehre yakın mahalleleri ise alüvyon üzerindedir. Nehrin yüzyıllardır taşıdığı silt, ince kum ve kil karışımı kolay kazılır ama ayakta durmakta zorlanır; üstelik su tablası nehrin seviyesine bağlı olarak mevsimden mevsime oynar. Buralarda açılan her metreyi saatlerce bekletmeden destekliyor, mümkünse kazıyı nehirlerin yatağına çekildiği haftalara koyuyoruz. Hıdırlık tepesinin yamacı ya da Kıyık sırtı gibi kentin hafifçe yükselen kesimlerinde zemin daha kuru ve sıkıdır.

Edirne'nin eski mahallelerinde bir zemin sürprizi daha vardır: yüzyıllar boyunca biriken dolgu. Kaleiçi ve çevresinde ilk bir iki metre, eski yapılardan kalma taş, tuğla ve moloz içerebilir. Bu katman kazıyı yavaşlatır ve beklenmedik boşluklar barındırabilir. Kuyuyu açarken ilk metrelerde toprağın ne çıkardığına bakıp tünelin derinliğini buna göre son kez gözden geçiriyoruz.

Edirne'nin iklimi tünel işini hangi aylara yönlendirir?

Edirne'nin iklimi işi engellemez, ama zamanlamayı belirler. Kentte yazlar sıcak ve görece kuru, kışlar ise serin, yağışlı ve sık sık karlıdır. Yıllık yağış ortalaması altı yüz yirmi beş milimetre civarındadır ve yaklaşık yüz gün yağışlı geçer. Kar yılda ortalama on dört gün kadar görülür ve en çok ocakta yağar. Balkanlardan inen soğuk kuzey rüzgârları zaman zaman sert soğuk dalgaları getirir; halk arasında "Edirne soğuğu" olarak bilinen bu dalgalarda sıcaklık sıfırın çok altına iner. Ölçülmüş en düşük değer 1954 Ocak'ında eksi on dokuz buçuk derecedir.

Takvimi asıl belirleyen ise nehirlerdir. Meriç ve Tunca'nın kabarması çoğunlukla kış sonu ile ilkbahar arasına denk gelir; bu dönemde nehre yakın düzlükte toprak doyar, kazıda su çıkma ihtimali artar. Ağustosa gelindiğinde nehirler yatağına çekilir, ova kurur ve kazılan yüzeyler kendi kendine ayakta kalır. Kuraklık yıllarında nehir seviyeleri belirgin biçimde düşer. Bekleyebilecek uzun rotaları bu kuru pencereye sığdırmaya çalışıyoruz.

Alt katınızı su basmışsa takvime bakmıyoruz. Tabana dalgıç pompa koyup suyu çekiyor, kazıyı kısa adımlarla sürdürüyor ve her açılan parçayı bekletmeden destekliyoruz. Soğuk dalgaları sırasında kuyunun ağzını örtüyor, geri dolguya donmuş toprak katmıyor ve kuyuya yakın sığ boru parçalarını dondan korunacak derinlikte bırakıyoruz.

Edirne'de tünel çalışması hangi basamaklardan oluşur?

Kaleiçi avlusu ya da Lalapaşa çiftliği fark etmez, çalışma aynı altı basamakla yürür. Sırayı bilmek, ustaların hangi gün evinizde olacağını öngörmenizi kolaylaştırır.

1. Seviye tespitiEvdeki en alçak süzgecin yüksekliği ile avludaki bacada ve sokak rögarlarında suyun aktığı çizgi karşılaştırılır. Eski bağlantı borusunun nereden çıkıp nereye gittiği ve kaç metre derinde olduğu not edilir; aradaki fark böylece sayıya dökülür.
2. Boru içi görüntülemeHatta kamera sürülerek göçük, yarık, eğim bozukluğu ya da kök girişi aranır. Bunlardan biri bulunursa tünele gerek kalmadan o bölümün onarılması önerilir; seviye farkı doğrulanırsa rota hesabına geçilir.
3. Rota ve belediye yazışmasıHattın yeterli derinliğe indiği rögar belirlenir ve kazının yönü ona göre işaretlenir. Kazı avlu duvarını aşacaksa Edirne Belediyesi'nden ya da ilçe belediyesinden hangi izinlerin isteneceği ve başvuruyu kimin yapacağı kâğıda dökülür.
4. Kuyunun açılması ve kazıKuyu avlunun en az kullanılan köşesine açılır. Nehir mili, kil ya da kaya, hangisi çıkarsa dikme aralığı ona uyarlanır; Tunca'ya yakın evlerde sızan su motorla dışarı basılır ve kazı karış karış sürdürülür.
5. Boru döşemeBoru, kumla yataklanmış tabana binadan kanala kadar hiçbir yerde yukarı kıvrılmayacak biçimde yatırılır. Ek yerlerine conta takılır, kanala bağlantı belediyenin şartnamesindeki biçimde yapılır.
6. Sınama ve kapatmaHatta bol su bırakılır ve akış sizinle birlikte izlenir. Sonuçtan memnun kaldığınızda koridor ve kuyu toprakla katman katman kapatılıp sıkıştırılır, taşlar eski yerine dizilir ve avlu düzenlenmiş olarak size bırakılır.

Edirne'deki evim için en doğru çözüm hangisi: tünel, pompa, hendek?

Alt katı kanalın altında kalan bir ev için üç seçenek vardır. Kaleiçi'nin taş sokaklarıyla İpsala'nın çeltik tarlaları ve Keşan'ın yeni siteleri aynı sonuca varmaz; aşağıda üç yol Edirne ölçüsünde kıyaslanıyor.

Edirne'de kanal bağlantısı ve belediye onayı nasıl alınır?

Edirne büyükşehir olmadığı için ilde il geneline hizmet veren bağımsız bir su ve kanalizasyon idaresi yoktur. İl merkezinde kanal şebekesi, Edirne Belediyesi'nin Su ve Kanalizasyon Müdürlüğü tarafından yönetilir; belediyenin faaliyet raporunda bu müdürlüğün altında kanalizasyon arıza birimi ile atık su yönetim birimi gibi alt birimler yer alır. Keşan, Uzunköprü, İpsala, Havsa, Meriç, Enez, Lalapaşa ve Süloğlu'nda ise kanal şebekesini kurmak ve işletmek, 5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca o ilçenin belediyesinin görevidir. Köylerde şebekenin kimin sorumluluğunda olduğu ayrıca kontrol edilir.

Sorumluluğun ayrıldığı nokta, bina önündeki parsel bacasıdır. Bacanın evden yana kalan borusu mülk sahibine, sokağa açılan kanal belediyeye aittir. Tünel tamamen sizin avlunuzda kalıyor ve eski bacaya bağlanıyorsa belediyeyle yazışma kısa sürer. Kazı sokağın, yaya yolunun ya da komşu avlunun altına uzanıyorsa veya kanala yeni bir ağız açılacaksa, belediyenin şartlarına göre hareket edilir ve kamu zeminindeki kazıya önceden olur alınır. Edirne büyükşehir olmadığından AYKOME süreci uygulanmaz; yazışma doğrudan ilgili belediyeyle yapılır. Kaleiçi gibi koruma altındaki dokuda, yüzeyde yapılacak her müdahale için ek onay gerekebileceğini de hesaba katıyoruz.

Ölçüm günü durumunuzun hangi gruba girdiğini, belediyenin isteyeceği evrakı ve dilekçenin kimin imzasıyla verileceğini yazıp size bırakıyoruz. Belediyeden habersiz yapılmış kaçak bir bağlantı yalnızca ceza tutanağıyla sonuçlanmaz; zamanla yol altında oyuk açılmasına ve Arnavut kaldırımının göçmesine yol açabilir. Bu nedenle böyle talepleri geri çeviriyoruz. Yaptığımız bağlantının sahada da belediyenin kayıtlarında da doğru görünmesini istiyoruz.

Edirne kanalizasyon tüneli fiyatı neye bakılarak hesaplanır?

Ölçüm yapılmadan verilecek bir rakam sizi yanıltır, çünkü Kaleiçi'ndeki dar bir avlu ile Keşan'daki bir site bahçesi aynı işi doğurmaz. Hesabı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Mesafe: Evden, işe yarar derinlikteki rögara kadar toprağın altında açılacak koridorun boyu. Düz ovada bu yol genellikle uzundur.
• Derinlik: Kuyu dibinin yüzeyden uzaklığı; derinlik arttıkça dikme ve emniyet önlemi de artar.
• Toprağın türü: Nehir alüvyonu, havzanın killi tortulları ya da kuzeydeki sert kaya her biri kendi temposunu ve kendi aletini ister.
• Su: Nehre yakın parsellerde kazıya su dolarsa motor, sık dikme ve kısa ilerleme gerekir.
• Erişim: El arabasının zor geçtiği bir avlu kapısı, sökülüp yeniden dizilecek tarihî taşlar ya da tavanı alçak bir garaj, ekibin çalışma biçimini değiştirir.
• Bağlantının yeri: Eski bacanın kullanılıp kullanılmayacağı ve buna bağlı belediye işlemleri.

Ölçümden sonra verdiğimiz teklifte her kalem ayrı yazılır. Çalışmanın kaç gün süreceği, kullanılacak boru ve teslim koşulları da aynı kâğıtta yer alır.

Meriç ve Tunca'ya yakın evlerde neye dikkat ediyoruz?

Edirne'de nehir hayatın bir parçasıdır ve kanalizasyon sorunlarıyla da iç içedir. Meriç ve Tunca, kent merkezini batıdan ve güneyden çevreler; Tabakhane ve Kirişhane gibi eski mahalleler Tunca'nın kıyısında, Karaağaç ise Meriç'in öbür yakasında yer alır. Bu nehirler, havzanın büyük bölümünün Bulgaristan'daki dağlık arazide olması ve Edirne'deki yatağın neredeyse düz olması nedeniyle sık sık kabarır. Devlet Su İşleri, Meriç'in taşkın sularını kentten uzaklaştırmak için yaklaşık sekiz kilometrelik Kanal Edirne'yi inşa etmiş; Karaağaç için de ayrı bir drenaj ve tahliye kanalı projelendirilmiştir.

Nehir kıyısındaki evlerde iki dert genellikle aynı anda yaşanır ve kolayca birbirine karıştırılır: kanaldan geri gelen pis su ve nehirden sızan ya da kapıdan giren temiz su. Tünelin cevabı ilkinedir. Evin borusunu kanalın daha aşağıda seyrettiği bir kesime bağladığı için, kanal kabardığında bile zemin kattaki süzgecin taşmaya direnci yükselir. Ne var ki Tunca sokağa taştığında eşikten süzülen suya bir tünelin yapabileceği bir şey yoktur. O yüzden ilk iş olarak alt kata dolan suyun kaynağını buluyor, uygun görürsek yeni borunun üstüne tek yönlü çalışan bir klape takıyoruz.

Nehir kıyısında kazının kendisi de özen ister. Nehir mili küreğe kolay gelir ama kazılan yüz ufalanmaya meyillidir; topraktaki su da nehirle birlikte iner çıkar. Bu parsellerde işi nehirlerin çekildiği yaz sonuna almayı, kuyuyu nehirden en uzak köşeye açmayı ve pompayı baştan hazır tutmayı alışkanlık haline getirdik.

Kaleiçi ve tarihî mahallelerde nasıl çalışıyoruz?

Edirne'nin tarihî dokusu, tünel yönteminin en çok işe yaradığı yerlerden biridir. Kaleiçi, eski surların içinde kalan ve sokakları birbirini dik kesen ızgara düzeniyle bilinen en eski semttir. Yangınlardan sonra yeniden yapılan iki katlı ahşap evler, Bizans döneminden kalma kalıntılar ve taş döşemeli sokaklar burada yan yana durur. Çevredeki Tabakhane, Kirişhane, Kıyık ve Yıldırım gibi semtlerde de geleneksel Edirne evinin izleri sürer: yüksek duvarlı bir avlu, bahçe, genellikle iki kat.

Bu evlerde kanal sorunu genellikle iki biçimde ortaya çıkar. Ya ev şebekeden önce yapıldığı için bağlantısı baştan sığ kurulmuştur ya da sonradan zemin kata eklenen banyo ve mutfak kanala yetişmez. Sokağı kazmak hem yüz yıllık taşları bozar hem de sit alanı kurallarıyla karşı karşıya getirir. Tünelde ise kuyuyu avlunun içine, çoğu zaman bir bahçe köşesine açıyor ve sokağın altından kanala ulaşıyoruz. Yüzeyde kalan iz, birkaç metrekarelik bir alanla sınırlı kalır.

Eski avlularda kuyu açarken ilk metrelerde moloz, eski temel kalıntısı ya da kullanılmayan bir kuyu ile karşılaşmak mümkündür. Böyle bir durumda kazıyı durdurup ne bulduğumuzu size gösteriyor, gerekirse kuyunun yerini değiştiriyoruz. Avludaki taş döşemeyi sökmemiz gerekirse taşları numaralayıp aynı düzenle yerine koyuyoruz.

Edirne ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Edirne'nin dokuz ilçesi; nehirlerin çevrelediği merkez, Ergene ve Meriç ovalarındaki tarım kasabaları, Saros ile Ege kıyısı ve kuzeydeki tepelik sınır ilçeleri olarak farklı karakterler taşır. İlçenizi aşağıda bulabilirsiniz:

• Edirne Merkez
• Keşan
• Uzunköprü
• İpsala
• Havsa
• Meriç
• Enez
• Lalapaşa
• Süloğlu

Edirne kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular