Kocaeli Kanalizasyon Tüneli

Kocaeli'nde kanalizasyon tüneli neden yapılır?

Kocaeli için konuşursak bu tünel, evin en aşağıdaki atık su çıkışını İSU şebekesine bağlamak için yüzeyi açmadan toprağın içinde ilerletilen yatay ve dar bir geçittir; amacı, şebekede binanın çıkışından daha alçakta akan bir noktaya ulaşmaktır. İş, arsanın uygun bir köşesine açılan dikey kuyuyla başlar. Usta kuyuya indikten sonra kazma, kürek ve küçük makinelerle şebeke yönüne ilerler; her açtığı bölümü hemen kasayla güvenceye alır. Tabana serilen boru evden şebekeye kadar her metresinde biraz alçalır. Akış denendikten sonra boşluk doldurulur, yukarıdaki teras, otopark ya da yol hiç sökülmemiş olur.

Bu ihtiyacın kaynağı yükseklik farkıdır. Kocaeli, körfezin dar kıyı düzlüğünden kısa mesafede sırtlara tırmanan bir il. Kıyıdaki eski mahallelerde yol kotları yıllar içinde yükseldi; yamaçlardaki yeni villa ve site bölgelerinde ise binalar arazinin eğimine oturdu. Her iki durumda da evin en alt katındaki duş, lavabo veya çamaşır makinesi, önündeki borunun seviyesinin altında kalabiliyor. Su yokuş çıkamadığı için o katta koku, yavaş akış, sık tıkanma ve yağmurlu günlerde ızgaradan geri gelen su başlıyor.

Tünelin mantığı, bu farkı binanın içinde değil dışında, toprağın altında kapatmaktır. Çoğu zaman aradığımız nokta aynı caddede birkaç parsel aşağıdaki bir rögar ya da bir alt sokaktan geçen ana kolektör olur. Hangisine gidileceğine ölçüm karar verir. Şebekenin kendisi İSU'nun sorumluluğunda olduğundan ona dokunan her adım idarenin kurallarıyla atılır; biz kazıyı, boruyu ve testi bu çerçevede yapıyoruz.

Kocaeli kanalizasyon tüneli talepleri genellikle benzer cümlelerle gelir: Bodrumdaki tuvalet her yağmurda kabarıyor. Sitenin otopark ızgarası taşıyor. Başiskele'de aldığımız villanın alt katındaki misafir banyosu ilk günden beri ağır akıyor. Bu şikâyetlerin çoğunun arkasında aynı geometri vardır ve kalıcı çözüm de o geometriyi değiştiren yeni bir bağlantıdır.

Kocaeli'nde kot farkını hangi yerel nedenler doğuruyor?

Kocaeli'nde yükseklik açığını doğuran temel etken, yerleşimin deniz ile dağ arasında daracık bir şeride sıkışmasıdır: kıyıda alçak ve düz, birkaç yüz metre geride dik bir arazi. İl, İzmit Körfezi'nin doğu ucunu çevreler; kuzeyde Karadeniz'e, güneyde Bursa ve Yalova sınırına kadar uzanır. Bu kısa mesafedeki büyük yükseklik değişimi, şebeke ile bina arasındaki ilişkiyi kolayca bozar.

Birinci etken kıyı mahallelerinin yapısıdır. İzmit, Derince, Körfez ve Gölcük'ün sahile yakın kesimlerinde arazi deniz seviyesine çok yakındır. Burada boruların akabilmesi için hatlar fazla aşağıya indirilemez; kıyı düzlüğünde şebeke ister istemez sığ kalır. Eski apartmanların zemin altı katları sonradan konut, ardiye veya işyerine çevrildiğinde, o katların çıkışı bu sığ borudan alçakta kalır.

İkinci etken yamaç yapılaşmasıdır. Başiskele ve Kartepe'de, körfezden Samanlı Dağları'na ve Kartepe'ye doğru yükselen sırtlarda son yirmi yılda çok sayıda villa ve site yükseldi. Eğimli arsada evler arazinin doğal hattına göre basamaklanır; caddenin aşağısındaki arsalarda evin bir iki katı yol hizasının altında kalır. Bu katların banyosu üstteki caddenin borusuna ulaşamaz.

Üçüncü etken sanayinin getirdiği hızlı nüfus artışıdır. Gebze, Darıca, Çayırova ve Dilovası, ülkenin en yoğun sanayi kuşağının içinde, kısa sürede yoğun konut alanlarına dönüştü. Bu dönüşümde yüksek bloklu sitelerin altına iki, üç kat otopark ve sığınak inşa edildi. Sokaktaki şebeke, projelendirildiği dönemde bu kadar derin katları hesaba katmamış olabilir.

Dördüncü etken 1999 depremi ve sonrasıdır. Depremde bazı kıyı alanlarında zemin oturdu, bazı yerlerde kıyı çizgisi değişti. Ardından yapılan yeniden inşa ve kentsel dönüşüm, eski parsellerde daha derin temelli ve bodrumlu binalar üretti. Yeni bina eski bağlantı noktasına bağlandığında, yükseklik ilişkisi çoğu zaman yeniden hesaplanmadı. Son olarak, yağışlı Kocaeli kışında şebeke dolduğunda yükseklik payı dar olan evlerde su ızgaradan geri çıkar ve sorun ilk kez o zaman fark edilir.

Kocaeli'nde bir evde kot farkı olduğunu ne gösterir?

Yükseklik açığının en belirgin izi, dertlerin sadece zemin altındaki katta toplanması ve temizletildikten kısa süre sonra yeniden başlamasıdır. Kocaeli'nde bize anlatılan şikâyetler çoğunlukla şu başlıklara girer:

• Üst katlar akarken alt kat ağır: Zemin altındaki duş, klozet ve lavabo yavaş boşalıyor, yukarıdaki banyolarda hiçbir sorun yok.
• Tıkanıklık dönüp dolaşıp geliyor: Spiral makinesi geldikten bir süre sonra aynı lavabo yine ağır boşalmaya başlıyor.
• Lodoslu ve yağmurlu günlerde ızgaradan su: Şiddetli yağışta otopark ya da kazan dairesi ızgarasından su kabarıyor.
• Silinmeyen koku: Alt katta havalandırmaya rağmen kanalizasyon kokusu kalıyor, sıcak havada güçleniyor.
• Rögarda bekleyen su: Evin önündeki rögar kapağı kaldırıldığında tabanda akmayan su görülüyor.
• Sitenin birden fazla bloğunda aynı şikâyet: Ortak otopark katında farklı blokların ızgaraları aynı dönemde sorun çıkarıyor.

Bu işaretlerin bir bölümü depremde ya da zemin oturmasında eğilmiş, çatlamış bir borudan da kaynaklanabilir; Kocaeli'nde bu ihtimal özellikle eski yapılarda göz ardı edilmemeli. Bu yüzden önce yüksekliği ölçüyor, ardından boruyu içeriden görüntülüyoruz. Görüntü, sorunun kısa bir onarımla bitip bitmeyeceğini de ortaya koyar.

Kocaeli'nin kıyı ve yamaç toprakları tüneli nasıl etkiler?

Kocaeli'nde zemin, körfez kıyısındaki gevşek alüvyon ile arkadaki sırtların daha sıkı toprak ve kaya birimleri arasında kısa mesafede değişir; tünel planı bu geçişe göre kurulur. İl, Kuzey Anadolu Fayı'nın İzmit Körfezi'nden geçen kolu üzerinde yer alır ve 17 Ağustos 1999 depremi bu fayın kırılmasıyla meydana geldi. Kıyıdaki alçak alanlar, akarsuların ve denizin bıraktığı yumuşak çökellerle doludur.

Gölcük kıyıları üzerine yapılan bir mikrobölgeleme çalışması, buradaki zeminin yumuşak kil ile orta sıkılıkta killi kum katmanlarından oluştuğunu ve 1999 depreminde sıvılaşmanın etkili olduğunu ortaya koyuyor. Aynı çalışmada, sıvılaşmaya bağlı oturma ile fay hareketinin birlikte etkisiyle deniz kıyısının yer yer karaya doğru ilerlediği ve bunun uydu görüntülerindeki kıyı değişimiyle uyumlu olduğu belirtiliyor. Bu bulgu, kıyı şeridinde toprağın ne kadar hassas olduğunu tünel işi açısından da açıkça gösteriyor.

Pratikte bunun anlamı şudur: Gölcük, Değirmendere, Derince, Körfez ve İzmit'in sahile yakın mahallelerinde kazı kolay ilerler, ama açılan boşluk uzun süre kendini taşımaz ve su kısa sürede çukurda belirir. Bu kesimlerde kasaları sık kuruyor, her ilerlemeyi kısa tutuyor, gerekirse dalgıç pompa çalıştırıyoruz. Borunun altına sıkıştırılmış, düzgün bir yatak hazırlamak burada ayrı önem taşır; amaç borunun zamanla oturup akışı bozmasını önlemektir. Deniz seviyesine çok yakın bazı parsellerde dürüst cevap pompalı hazne olabilir.

Sırtlara çıktıkça toprak değişir. Başiskele ve Kartepe'nin yamaçlarında, Gebze ve Dilovası'nın tepelik kesimlerinde zemin daha sıkı, yer yer taşlı ve kayalıdır. Bu toprakta kürek zor ilerler, ancak açılan boşluk kendini daha iyi taşır. Yamaçta ise dikkat edilmesi gereken başka bir konu var: Eğimli arazideki dolgular, istinat duvarları ve ağaç kökleri. Yamaca yukarıdan yarık açmak yerine içinden geçtiğimiz için yüzeydeki denge korunur, boru yine de yeterince aşağıya iner.

Kuzeyde Kandıra, Karadeniz'e bakan engebeli bir platoya yayılır; burada vadilerde dere çökelleri, sırtlarda daha sağlam toprak görülür. Bu çeşitlilik nedeniyle Kocaeli'nde tek bir zemin tarifine güvenmiyoruz. Her işte ölçüm günü elle küçük bir deneme çukuru açıyor, komşu rögarlarda toprağı ve su seviyesini gözlüyor, kasa planını buna göre çiziyoruz.

Kocaeli'nin iklimi tünel takvimini nasıl etkiler?

Kocaeli, Marmara ile Karadeniz iklimlerinin buluştuğu, dört mevsim yağış alan nemli bir ildir; bu yüzden toprağın içindeki su seviyesi aralıktan nisana kadar belirgin şekilde yukarıda seyreder. Körfez kıyısında kışlar genellikle ılık ve yağmurludur. Kartepe'nin yüksek kesimlerinde ise kar uzun süre kalır; burada bir kayak merkezi bulunması da bunun göstergesidir. Kandıra'nın Karadeniz kıyısı yaz aylarında bile yağış alabilir.

Kıyıdaki alüvyonlu mahallelerde suyun yükseldiği aylarda kazı daha zahmetli olur. Bekleyebilecek uzun tünelleri yaz ortasından sonbahar başına, toprağın en kuru olduğu döneme almanızı öneriyoruz. Ancak bodrumda su birikiyorsa takvim beklemez; yağmurlu aylarda dalgıç pompayı kuyunun dibine kuruyor, her gün az ilerliyor ve serdiğimiz borunun etrafını aynı gün dolduruyoruz.

Kartepe ve Başiskele'nin yüksek sırtlarında kış ayrı bir planlama ister. Kar ve buzlanma sahaya ulaşımı ve dolgunun sıkıştırılmasını zorlaştırır. Bu kesimlerde borunun don derinliğinin altında kalmasına da dikkat ediyoruz. Yaz aylarında ise kapalı tünelde havalandırma sağlıyor, vardiyaları kısa tutuyor ve gaz ölçümü yapmadan kimseyi kuyuya indirmiyoruz.

Kocaeli'nde bir tünel işi hangi sırayla yürür?

Kocaeli'ndeki her işte altı aşamalı bir sıra izliyoruz. Bu sırayı bilmek, kararın hangi noktada verileceğini ve sizin ne zaman sahada bulunmanız gerektiğini önceden gösterir.

1. Ölçüm ve rögar kontrolüEvin en aşağıdaki çıkışı ile İSU borusunun tabanı lazer nivoyla ölçülür, aradaki fark kaydedilir. Kapının önündeki rögar açılır, mevcut bağlantının hangi derinlikten ve hangi yönden geldiği not edilir. Bu rakam tünelin gerekip gerekmediğini söyler.
2. Kamerayla iç görüntüEvin çıkışından rögara kadar olan boruya kamera gönderilir. Depremden ya da oturmadan kalma bir kırık, ters eğim veya kök girişi varsa ekranda görülür. Kimi zaman birkaç metrelik bir boru değişimi yeterli olur ve tünel açmaya gerek kalmaz.
3. Rota ve izin hazırlığıİSU hattında evin çıkışından alçakta kalan uygun rögar seçilir; tünelin izleyeceği yol bahçedeki ağaçlara, havuza, istinat duvarına ve komşu temellerine göre belirlenir. Tünel arsanın dışına taşacaksa İSU ve AYKOME süreçlerinden hangisinin gerektiğini size yazılı olarak bildiririz.
4. Kuyu ve kazıİlk iş dikey kuyuyu kazmaktır; yeri genellikle garaj kenarı ya da arka avlu olur. Sonra yatay kazı İSU borusuna yönelir. Kıyıdaki gevşek toprakta kasalar sıklaşır ve pompa hazır tutulur; yamaçtaki sıkı toprakta ilerleme yavaşlar ama destek ihtiyacı azalır.
5. Boru ve birleşimTünel tabanında sıkıştırılmış bir yatak hazırlanır, boru evden şebekeye kadar kesintisiz alçalacak şekilde serilir. Ekler contayla kapatılır, şebekeye giriş İSU'nun tarif ettiği detayla tamamlanır.
6. Akış denemesi ve dolguÜst kattaki musluklar açılarak akış sizinle birlikte izlenir; gerekirse kamera bir kez daha gönderilir. Siz içinize sinince tünel kum ve toprakla katman katman kapatılır, her katman tokmaklanır, kuyunun bulunduğu köşe eski görünümüne kavuşturulur.

Kocaeli'nde kot farkı için tünel, pompa ve hendek nasıl karşılaştırılır?

Yükseklik farkını kapatmanın üç yolu var ve Kocaeli'nin kıyı ile yamaç arasındaki keskin farkı, her birini başka yerlerde mantıklı kılıyor. Tabloda her yöntemi Kocaeli koşullarında dört soru üzerinden değerlendirdik.

Kocaeli'nde İSU onayı ve AYKOME süreci nasıl işler?

Kocaeli'nin şebekesinden sorumlu kurum İSU'dur. Sayıştay raporlarında da geçen resmî adıyla Kocaeli Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, büyükşehir belediyesine bağlı olarak hem musluğa gelen suyu hem de atık suyu yönetir. Büyükşehir sınırı il sınırıyla örtüştüğü için Gebze'deki bir sitenin otoparkı da Kandıra'daki bir köy evi de İSU'nun hizmet alanındadır. Evlerden çıkan atığın ve sokaklara düşen yağmurun toplanıp arıtmaya ya da denize ulaştırılması da İSU'nun işidir.

Evin önündeki rögar, sorumlulukların ayrıldığı noktadır: Rögarın yapı tarafındaki tesisat malike, cadde tarafındaki şebeke İSU'ya aittir. Tünel tümüyle bu rögarın gerisinde, sizin arsanızda kalıyorsa iş sadedir. Tünel caddenin, yaya yolunun veya parkın altına uzanıyorsa veya şebekeye farklı bir noktadan girilecekse durum değişir. Bu durumda İSU'nun bağlantı onayı ve büyükşehir sınırlarındaki altyapı kazılarını düzenleyen AYKOME süreci devreye girer.

Ölçümün ardından verdiğimiz raporda, işin kamu alanına taşıp taşmadığını, dosyaya hangi evrakın konacağını ve İSU'ya kimin müracaat edeceğini netleştiriyoruz. Komşu arsanın altından geçilmesi gerekiyorsa komşunun yazılı rızasını işin başında alınacak belgeler arasına koyuyoruz. İzinsiz yapılmış bir birleşim idari ceza getirebilir, zamanla asfaltı çökertebilir, yan binanın temeline zarar verebilir. Bu nedenle kaçak bağlantı isteyenlere olumsuz cevap veriyoruz; yaptığımız her birleşimin İSU kayıtlarında da doğru görünmesini önemsiyoruz.

Kocaeli kanalizasyon tüneli maliyetini hangi kalemler oluşturur?

Kocaeli'nde aynı caddedeki iki ev için bile tünel bedeli farklı çıkabilir; o yüzden telefonda rakam vermek yerine önce sahaya geliyoruz. Teklifi belirleyen başlıca kalemler şunlar:

• Rotanın uzunluğu: Evden, şebekede yeterince alçakta akan noktaya kadar kazılacak mesafe.
• Derinlik: Kuyu ve tünel ne kadar aşağıya inerse kasa, havalandırma ve işçilik o ölçüde artar.
• Toprak cinsi: Gölcük ya da Derince sahilindeki yumuşak kil ile Kartepe sırtındaki taşlı toprak aynı hızda kazılmaz, aynı ekipmanla desteklenmez.
• Yeraltı suyu: Çukurda su birikiyorsa pompa çalıştırılır, kasalar sıklaşır, ilerleme adımları kısalır.
• Sahaya erişim: Site otoparkı, dar arka bahçe, yamaçtaki villa ya da işlek bir cadde çalışma düzenini değiştirir.
• Birleşim detayı: Kullanılan boru, çapı ve İSU rögarına giriş şekli.

Sahadaki ölçümden sonra kalemleri tek tek gösteren yazılı bir teklif sunuyoruz. Belgede takvim, boru cinsi ve işin sizinle yapılan son su denemesinden sonra teslim edileceği yazılı olarak bulunuyor.

Depremden sonra yenilenen Kocaeli binalarında neye dikkat edilmeli?

Kocaeli, 1999 depreminin en ağır etkilendiği illerden biri oldu; İzmit ve Gölcük başta olmak üzere birçok ilçede yapı stoğu sonraki yıllarda büyük ölçüde yenilendi ve kentsel dönüşüm bugün de sürüyor. Yeniden yapılan binalar çoğunlukla eskilerinden daha derin temele ve daha fazla bodrum katına sahip. Otopark, sığınak ve depo katlarının artması, binanın en alt çıkışının sokaktaki borudan daha aşağıda kalması ihtimalini de artırıyor.

Dönüşümde sık gördüğümüz bir hata, yeni binanın eski parselin bağlantı noktasına, yükseklik yeniden hesaplanmadan bağlanmasıdır. Bina yükselir, bodrum derinleşir, ama atık su eskisi gibi aynı rögara gider. İlk aylarda sorun fark edilmeyebilir; ilk sert kışta ya da tüm dairelerin dolduğu dönemde alt kattaki ızgaralar sorun çıkarmaya başlar. Dönüşüm sürecindeki müteahhitlere ve kat maliklerine önerimiz, temel aşamasındayken şebekenin derinliğini ölçtürmeleridir; bu aşamada hendekle derine inmek kolaydır. Bina tamamlandıktan sonra ortaya çıkan farkı ise tünel, otoparkı ya da bahçeyi bozmadan kapatabilir.

Site yönetimleri için de bir not: Ortak otopark katındaki sorun bütün maliki ilgilendirdiği için karar yönetim kurulu ya da malikler toplantısında verilir. Toplantı gündemine eklenebilecek sade bir dosya hazırlıyor; tespit ettiğimiz farkı, önerdiğimiz rotayı, alternatifleri ve çalışma süresince araçların nereye park edeceğini açıkça yazıyoruz.

Kocaeli'ndeki dükkân, atölye ve küçük işletmelerde tünel nasıl planlanır?

Kocaeli'nde tünel işlerinin bir bölümü konutlardan değil, alt katı ticari amaçla kullanılan yapılardan gelir; bu yapılarda asıl hedef, işletmenin kepenk indirmeden şebekeye bağlanmasıdır. Sanayinin yoğun olduğu Gebze, Dilovası, Körfez ve İzmit çevresinde apartmanların zemin katı ve bodrumu çoğu zaman lokanta, kuaför, oto yıkama, küçük atölye ya da depo olarak kullanılıyor. Bu kullanımlar sonradan eklendiği için lavabo, tuvalet ve yer ızgaraları yapının ilk projesinde öngörülmemiş derinliklerde kalabiliyor.

Ticari bir yerde kazı yapmanın ilk kuralı, müşterinin girişini kapatmamaktır. Giriş kuyusunu dükkânın önüne değil, mümkünse arka avluya, ışıklığa ya da bina yan bahçesine açıyoruz. Gürültülü işleri işletmenin kapalı olduğu saatlere, akşama ya da pazar gününe kaydırabiliyoruz. Lokanta gibi yağlı atık çıkaran işletmelerde ise boru bağlantısından önce yağ tutucunun yerini ve durumunu da konuşuyoruz; çünkü tutucusuz bağlanan bir mutfak, yeni hattı da kısa sürede tıkar.

Atölye ve küçük üretim yerlerinde atık suyun niteliği ayrıca önemlidir. Evsel nitelikli olmayan atıkların şebekeye verilmesi İSU'nun kurallarına tabidir ve bu konuda idarenin istediği önlemler alınmadan bağlantı yapmıyoruz. Keşifte işletmenin ne tür su kullandığını soruyor, gerekirse ön arıtma ya da çökeltme haznesi ihtiyacını işletme sahibiyle birlikte değerlendiriyoruz.

Kocaeli ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Kocaeli'nin 12 ilçesi, körfezin sanayi kıyısından Kartepe'nin karlı yamaçlarına ve Kandıra'nın Karadeniz köylerine kadar çok farklı koşullara sahip. İlçenizde neyle karşılaşacağınızı aşağıda okuyabilirsiniz:

• İzmit
• Gebze
• Darıca
• Çayırova
• Dilovası
• Körfez
• Derince
• Gölcük
• Başiskele
• Kartepe
• Karamürsel
• Kandıra

Kocaeli kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular