Kanalizasyonda çekvalf ne işe yarar, ne zaman yetmez?

Çekvalf nedir ve kanalizasyonda ne işe yarar?

Çekvalf, sıvının bir boru içinde yalnızca tek yönde ilerlemesine izin veren bir vanadır. Kanalizasyonda kullanılan türüne çoğu zaman geri tepme klapesi ya da geri dönüşsüz klape de denir. Görevi, binadan çıkan atık suyun şebekeye gitmesine engel olmamak, ama şebekeden binaya doğru gelen suya yolu kapatmaktır.

Bu parçaya ihtiyaç duyulan tipik durum şudur: sağanak yağış ya da ana hattaki bir tıkanıklık nedeniyle sokaktaki kanal dolar, su seviyesi bodrum katın gider ağızlarından yukarı çıkar. Valf yoksa pis su, bina içindeki en alçak çıkışlardan, yani bodrum süzgecinden, duşundan ya da klozetinden taşar. Doğru konumlandırılmış bir çekvalf bu taşmayı sınırlar.

Kısacası çekvalf bir sigortadır. Olağan günlerde hiçbir şey yapmıyormuş gibi durur; asıl işi, şebekenin geçici olarak taştığı anlarda görülür.

Kanalizasyon çekvalfi nasıl çalışır?

Kanalizasyon çekvalfinin gövdesinde, bir menteşeye bağlı hareketli bir kapak bulunur. Binadan gelen su bu kapağı akış yönünde iterek açar ve geçer. Ters yönden su geldiğinde ise basınç kapağı yuvasına doğru bastırır, kapak oturur ve boru kapanır.

Piyasada farklı tasarımlar vardır. Bazılarında tek bir klape bulunur; bazılarında güvenliği artırmak için iki ayrı klape art arda yerleştirilir. Bir kısmı elle kilitlenebilen bir acil kapatma koluna sahiptir. Gövdesinde açılabilir bir temizleme kapağı bulunması, bakım açısından büyük kolaylık sağlar. Hangi tipin seçileceği, hattın çapına, valfin yerleştirileceği noktaya ve binanın kullanım biçimine göre belirlenir.

Önemli bir ayrıntı: çekvalf kapalıyken hat her iki yönde de kapanmış olur. Yani dışarıdan gelen suyu durduran kapak, aynı anda binanın kendi suyunun da dışarı çıkmasını engeller. Bu nokta, çekvalfin sınırlarını anlamanın anahtarıdır.

Çekvalf nereye takılmalı?

Çekvalf, yalnızca şebekedeki olası su seviyesinin altında kalan giderleri toplayan hatta takılmalıdır. Üst katların suyu ise mümkünse valfin önünden geçmeyecek şekilde, ayrı bir yoldan şebekeye bağlanmalıdır. Bu düzen sayesinde sokak hattı dolup valf kapandığında üst katlar kullanılmaya devam eder, bodrum ise hem dışarıdan hem de yukarıdan gelen sudan korunur.

Bütün bina tek bir valfin arkasına bağlanırsa durum tersine döner. Valf kapandığı anda üst katlarda açılan musluk, çekilen sifon ya da çalışan çamaşır makinesinin suyu dışarı çıkamaz; borular içinde birikir ve yine en alçak noktadan, yani bodrumdan taşar. Bu durumda valf korumak istediği katı kendi suyuyla doldurmuş olur.

Valfin yeri seçilirken bakım erişimi de düşünülmelidir. Döşeme altına gömülmüş, üzeri seramikle kapatılmış bir valfin kontrolü zordur. Muayene kapağı olan bir rögar içinde ya da kolay açılabilen bir noktada bulunması, uzun vadede işini yapmasını sağlar. Bina dışındaki parsel bacası ise bazı yapılarda bu amaçla değerlendirilebilecek bir erişim noktasıdır; uygunluğu yerinde bakılarak belirlenir.

Hangi binalar çekvalfi ciddi biçimde düşünmeli?

Çekvalf en çok, giderleri sokak seviyesinin altında kalan ama normal günlerde sorunsuz akan binalarda anlam kazanır. Bodrumunda dükkân, depo, otopark süzgeci ya da daire bulunan apartmanlar; dere yatağına, sahil şeridine veya mahallenin en alçak noktasına yakın yapılar; yağmur sularının da aynı kanala aktığı eski şebekelere bağlı binalar bu grubun başında gelir.

Bu yapılarda tehlike süreklilik değil, ani doluluktur. Sağanak geçince hat boşalır ve bina yeniden rahatça tahliye eder. Valf, aradaki birkaç saatlik riskli dönemi atlatmaya yarar.

Çekvalf bakım ister mi?

Evet, ve bakımsız bir çekvalf çoğu zaman hiç olmamasından daha tehlikelidir; çünkü insanlar korunduklarını düşünür. Atık su içinde kâğıt, lif, ıslak mendil, saç ve yağ bulunur. Bu maddeler klapenin menteşesine ve oturma yüzeyine yapışır. Kapak tam oturamadığında ters yönden gelen su aralıktan sızar; bazen de kapak açık konumda takılıp kalır.

Basit bir bakım düzeni şunları içermelidir:

• Temizleme kapağının belirli aralıklarla açılıp klapenin serbestçe hareket ettiğinin kontrolü,
• Oturma yüzeyindeki tortu ve lifin temizlenmesi, conta durumunun gözden geçirilmesi,
• Yoğun yağış mevsimlerinden önce ek bir kontrol,
• Her geri tepme olayından sonra valfin açılıp incelenmesi,
• Varsa acil kapatma kolunun kullanılabilir durumda olduğunun denenmesi.

Bakım aralığı için üreticinin önerisi ve hattın yükü esas alınmalıdır. Mutfak yağının yoğun olduğu işletme bodrumlarında daha sık kontrol gerekir.

Çekvalfin sınırları nelerdir?

Çekvalf, geçici bir taşmaya karşı korur; kalıcı bir yapısal sorunu çözmez. En sık yanlış anlaşılan nokta budur. Sınırları şöyle özetleyebiliriz:

• Kapalıyken bina da tahliye edemez: Şebeke dolu kaldığı sürece bodrum giderleri kullanılamaz. Kısa bir sağanakta bu sorun olmaz, ama saatlerce süren bir doluluk günlük yaşamı durdurur.
• Kot farkını ortadan kaldırmaz: Bodrum gideri hattın olağan akış seviyesinin altındaysa, valf neredeyse hep kapalı kalır ya da su borunun içinde sürekli bekler. Bu durumda valf sorunun adını değiştirir, kendisini değil.
• Bakım bağımlıdır: Tortu tutan bir klape işlevini sessizce yitirir.
• Koku bariyeri değildir: Kokuya karşı asıl koruma sifonlar ve havalandırmadır; konuyu bodrum kokusu yazımızda ele aldık.
• Başka yollardan gelen suya etkisizdir: Zemindeki çatlaklardan, temel duvarından ya da korunmayan başka bir bağlantıdan giren su valfi dolaşır.

Çekvalf ne zaman yetmez, ne yapmak gerekir?

Çekvalf, alt kat gideri ile şebeke arasında yapısal bir kot farkı varsa yetmez. Bu durumu ayırt etmenin yolu ölçmektir: bodrumun en alçak giderinin seviyesi ile sokak hattındaki suyun olağan akış seviyesi karşılaştırılır, mevcut boru kamerayla görüntülenir. Boru uzun bir kesimde sürekli dolu görünüyorsa ve su ancak hattın boşaldığı saatlerde gidebiliyorsa, valf takmak yalnızca ertelemedir.

Böyle bir binada kalıcı çözüm için iki yol vardır. Birincisi, alt kattaki suyu bir haznede toplayıp pompayla şebeke seviyesinin üzerine basmaktır. İkincisi, bağlantıyı ana hattın binaya göre yeterince derinden aktığı bir bölüme kanalizasyon tüneli ile taşımaktır; böylece su hiçbir motora ihtiyaç duymadan ve beklemeden akar. İki yolun karşılaştırmasını bu yazıda yaptık.

Tünelle kurulan yeni bir bağlantıda bile, şebekenin sağanakta taşma ihtimali olan bölgelerde ek bir güvenlik olarak çekvalf düşünülebilir. Yani valf ile tünel birbirinin rakibi değil; biri olağan akışı sağlar, diğeri olağanüstü bir doluluğa karşı yedek koruma sunar.

Bodrumunuzda geri tepme yaşıyor ve valfin yeterli olup olmayacağını bilmiyorsanız, bize ulaşın. Ölçümden sonra hangi önlemin gerçekten işe yarayacağını açıkça söyleriz; valf yetiyorsa bunu da belirtiriz.

Sık sorulan sorular