Sivas Kanalizasyon Tüneli

Sivas'ta kanalizasyon tüneli nedir, ne zaman gerekir?

Sivas'ta kanalizasyon tüneli, en alt katındaki gideri belediye kanalına kendiliğinden akamayan bir yapıyı, kanalın daha derinde seyrettiği bir rögara toprağın altından bağlamaya yarar. Ekip binanın yanında küçük bir çalışma kuyusu açar, kuyudan rögar yönüne doğru eğilerek yürünebilecek kadar dar bir galeri sürer ve galerinin tabanına baştan sona aynı yöne alçalan bir boru serer. Boru denendikten sonra galeri sıkıştırılarak kapatılır; yukarıdaki cadde, kaldırım ya da avlu kazıdan etkilenmez.

Bu işe Sivas'ta en çok kış ortasında, bodrumda su biriktiğinde başvurulur. Kentin pek çok mahallesinde bodrum katlar zamanla kömürlükten, depodan ya da sığınaktan daireye, dükkâna, terziye ve kahvehaneye dönüştürüldü. Bu dönüşümle birlikte bodruma lavabo, tuvalet ve duş kondu; ancak bu ıslak hacimlerin gider ağzı çoğu zaman sokaktaki kanaldan aşağıda kaldı. Su yokuş yukarı akmadığı için ilk uyarı koku, ardından ağır akış, en sonunda da geri tepme olur.

Tünelin mantığı basittir: suyu bir makineyle yükseltmeye uğraşmadan, kanalın kendisine daha alçak bir noktadan ulaşmak. Bu nokta bazen binanın tam önündeki rögar olmaz; birkaç sokak aşağıda, kanalın derinleştiği bir başka rögar olabilir. Galeri oraya kadar yerin altından gider ve bağlantı belediyenin onayıyla orada yapılır.

Sivas'ta tünel işinin iki ayırt edici yanı var. Birincisi zemin: kentin büyük kısmı Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyon üzerindedir ve çevrede suyla çözünen jips yaygındır. İkincisi iklim: rakımı 1.250 metreyi aşan kentte kış uzun, toprak donludur. İyi bir tünel işi bu iki gerçeği baştan hesaba katar.

Sivas'ta bodrum giderleri neden kanala yetişmiyor?

Sivas'taki seviye sorunlarının başlıca sebebi, kentin büyük bölümünün Kızılırmak vadisinin geniş ve düz tabanına yayılmış olmasıdır. Basitçe söylemek gerekirse, binadaki en düşük süzgeç kanal tabanından aşağıdaysa kot farkı var demektir. Akışın sürmesi için borunun hiç ters dönmeden sürekli alçalması gerekir; bu sağlanamazsa boruda su göllenir ve tıkanma kronikleşir.

Vadi tabanında arazi çok az eğimlidir. Sivas il merkezi için hazırlanan yerleşime uygunluk çalışması, kent merkezinin büyük ölçüde yüzde sıfır ile iki arasındaki eğim grubunda kaldığını belirtir. Bu kadar düz bir alanda kilometrelerce uzanan bir kanal ağına meyil vermek için hatlar çoğunlukla fazla derine indirilmez. Sığ kalan bir sokak kanalı, iki bodrum katlı yeni bir apartmanın en alt süzgecine yetmez.

İkinci neden kentin yapı stoğudur. Sivas'ın merkez mahallelerinde eski müstakil evlerin yerini son yıllarda çok katlı apartmanlar aldı; güney yönünde Esenyurt, Karşıyaka ve Cumhuriyet Üniversitesi çevresinde yeni konut alanları gelişti. Yeni projelerde sığınak, kapalı otopark ve kazan dairesi için bir iki kat aşağı inmek olağandır. Kalorifer kazanı, çamaşır makinesi ve bodrum tuvaleti bu katlara konduğunda kot farkı ortaya çıkar.

Üçüncü neden, eski şehrin yokuşları. Kent merkezi düz olsa da, tarihî çekirdeğin üst tarafında eski mahalleler yamaca tırmanır; güney ve kuzeybatıda arazi 1.500 metrenin üzerine çıkar. Bayıra yaslanmış evlerde alt kat, yukarı sokaktaki kanaldan daha aşağıya düşebilir. Bu evlerde çözüm çoğunlukla yokuşun aşağısındaki sokağa uzanan bir galeridir.

Dördüncü neden mevsimdir. Bahar başında kar erimesi ve nisan ile mayıs aylarındaki yağışlar kanal ağını doldurur. Seviyesi zar zor yeten binalarda bodrum ızgarasından su taşması tam da bu dönemde yaşanır. Çoğu mülk sahibi meseleyi ilk taşkından sonra öğrenir; o noktada sadece tıkanıklığı açtırmak yerine seviyeleri ölçtürmek gerekir.

Sivas'ta kot farkının belirtileri nelerdir?

Sivas'ta kot farkının ilk işareti genellikle kışın ortaya çıkan, sonra her yıl tekrarlayan bir bodrum şikâyetidir. Bu maddelerin birden çoğu evinizde yaşanıyorsa, bir seviye ölçümü yaptırmayı ertelemeyin.

• Sadece bodrum katta ağır akış: Apartmanın üst katları rahatken, kazan dairesinin ya da bodrum dairesinin süzgeci yavaş boşalıyor.
• Kısa ömürlü açma işlemleri: Spiralle açılan gider birkaç hafta sonra yine doluyor; bu, boruda suyun hiç tam boşalmadığı bir bölüm olduğunu gösterir.
• Bahar geldiğinde geri tepme: Kar suyunun çekildiği mart ve nisan aylarında ya da yağışlı mayıs günlerinde bodrum ızgarasından bulanık su çıkıyor.
• Kapalı bodrumda koku: Kalorifer yandığı aylarda bodrum havalandırılamadığı için lağım kokusu ağırlaşıyor.
• Rögarda hiç inmeyen su: Kapının önündeki bacanın kapağı kaldırıldığında dipte günlerce inmeyen, kımıltısız bir su birikintisi göze çarpıyor.
• Kaloriferin boşaltma suyunun gitmemesi: Kazan dairesinde sistem boşaltılırken su süzgece gitmiyor, zemine yayılıyor.

Benzer şikâyetler, buz tutup yarılmış veya göçmüş bir hattan da kaynaklanabilir. Bu yüzden önce lazerle seviye alıyor, ardından hattın içini kamerayla inceliyoruz. Belirtileri telefonda anlatırsanız keşifte nereye odaklanacağımızı önceden söyleriz.

Sivas'ın alüvyon ve jipsli toprağı kazıyı nasıl etkiler?

Sivas'ta tüneli en çok etkileyen iki zemin unsuru Kızılırmak alüvyonu ve jipstir. Sivas il merkezi ve yakın çevresi için yapılan CBS tabanlı yerleşime uygunluk çalışması, Kızılırmak yatağının ve kent merkezinin büyük bölümünün alüvyon birimi üzerinde yer aldığını, alüvyonun ve jipsin yerleşim açısından en sorunlu birimler arasında değerlendirildiğini, sert volkanik kayaçların ise en uygun birimler olarak öne çıktığını aktarır.

Alüvyon. Nehrin yüzyıllar boyunca taşıyıp bıraktığı kum, çakıl ve silt katmanları genç ve gevşektir. Bu katmanlarda kazı hızlı ilerler, ancak galeri duvarı uzun süre açık kalırsa dökülür. Nehre yaklaştıkça katmanlar su taşıyabilir. Alüvyonda galeriyi kısa bölümlerle sürüyor, destek çerçevelerini birbirine yakın kuruyor ve gerekirse dalgıç pompayla suyu galeriden uzak tutuyoruz. Aynı çalışma, Dört Eylül Sanayi Sitesi'nin de alüvyon üzerinde kurulduğuna dikkat çeker; sanayi bölgesindeki işletmelerde de benzer önlemleri alıyoruz.

Jips. Sivas, Türkiye'nin en geniş jips karstı alanlarından birine komşudur ve bu alanda düden ile dolinler üzerine yapılmış uluslararası çalışmalar bulunur. Jips, yeraltı suyuyla temas ettiğinde çözünüp boşluklar oluşturabilen bir kayaçtır. Sivas'ın güneydoğusundaki jipsleri inceleyen bir yüksek lisans çalışması, bu kayaçların genel olarak düşük dayanımlı olduğunu ve süreksizlikler boyunca borulanmaya, yani su yollarının açılmasına eğilimli olduğunu belirtir. Tünel açısından bu bir uyarıdır: jips içinde ya da yakınında geçen bir hattan sızan su, zamanla boru çevresinde oyuk açabilir. Bu nedenle jipsli kesimlerde contalı, sızdırmaz boru kullanıyor, ekleri tek tek kontrol ediyor ve galeriyi su geçirimsizliği yüksek bir dolguyla kapatıyoruz.

Kaya ve yamaçlar. Kentin güney ve kuzeybatı yönünde yükselen yamaçlarda zemin daha sıkıdır, yer yer sert kaya yüzeye yaklaşır. Kayada galeri yavaş ilerler ve kırıcı gerektirir, buna karşılık duvar kendini taşır. Aynı uygunluk çalışması Sivas'ta jipsin dik şevlerde kaya düşmesine yol açabildiğini de not eder; yamaç evlerinde çalışma kuyusunun yerini bu riski göz önünde tutarak seçiyoruz.

Deprem de göz ardı edilmemesi gereken bir başlık. Sivas'ın kuzey ilçeleri Kuzey Anadolu Fayı'na yakındır; il merkezi ise görece daha düşük tehlike bölgesinde yer alır. Hangi ilçede olursak olalım galeriyi komşu binaların temellerine yaklaştırmıyor, taş ve kerpiç yapıların dibinde çalışmadan önce temellerinin ne kadar derine indiğine bakıyoruz.

Sivas'ta ayaz ve kar kazı planını nasıl değiştirir?

Sivas'ta takvimi belirleyen şey kıştır. Kentin karasal ikliminde kasımdan marta kadar ortalama gece sıcaklıkları sıfırın altındadır, en soğuk ay olan ocakta ortalama düşük sıcaklık eksi altı dereceye yaklaşır ve kayıtlara geçmiş en düşük değer eksi otuz dördün altındadır. Yılda ortalama kırk gün kadar kar yağar. Yazlar ise sıcak ve kurudur; temmuz ile ağustos en az yağış alan aylardır.

Bu tabloda ilk kural derinliktir. Ayazın toprağa işlediği bir kentte yüzeye yakın gömülmüş bir boru donabilir, çatlayabilir ve bahara kadar fark edilmeden sızdırabilir. Jipsli bir zeminde bu sızıntının yaratacağı zarar daha da büyür. Galeriyle döşediğimiz borunun don etkisinin inemeyeceği derinlikte kalmasını her işte kontrol ediyoruz.

İkinci kural kış düzenidir. Ayazlı sabahlarda kuyunun üstünü brandayla kapatıyor, çıkan hafriyatı ve geri dolduracağımız kumu örtü altında tutuyor, harç gerektiren işleri öğle saatlerine bırakıyoruz. Üçüncü kural ise bahar dönemi: kar suları çekilirken yeraltı suyu ve kanal seviyesi yükselir. Beklemeye dayanabilecek uzun galerileri, özellikle nehir çökeli içinden geçecek olanları, haziranla ekim arasına almanızı tavsiye ediyoruz. Bodrumu su basmışsa elbette ocakta da işe başlıyoruz.

Sivas'ta tünel işi hangi aşamalarla yürür?

İster merkezde yedi katlı bir blokta ister Gölova'da tek katlı bir evde olsun, iş hep aynı altı adımı takip eder. Aşamaları bilmek, işin nerede olduğunu kolayca takip etmenizi sağlar.

1. Seviyelerin okunmasıBodrumdaki en düşük süzgecin seviyesi ile çevredeki belediye rögarlarının taban seviyeleri lazerle ölçülür. Parsel bacası açılarak mevcut boru izlenir; aşağı sokaklardaki rögarların derinliği de not edilir, böylece kanala en kısa yoldan nerede ulaşılacağı ortaya çıkar.
2. Kameralı kontrolBorunun içine kamera gönderilir. Kışın donup çatlamış, kökle dolmuş ya da ters meyille gömülmüş bir hat görülürse sorun belki galeri açmadan kısa bir onarımla çözülür. Eski yapıların altındaki pişmiş toprak künklerin hâli de görüntüden anlaşılır.
3. Güzergâh ve belediye onayıGalerinin hangi rögara, hangi meyille gideceği çizilir; alüvyon, jips ya da kaya ihtimali bu plana işlenir. Kazı arsa sınırını aşacaksa ilgili belediyeden hangi ruhsatın alınacağını size yazıyla bildiririz.
4. Kuyu ve galeriKuyu için evin girişini ve otoparkı kapatmayacak bir köşe seçilir, galeri oradan rögara yönelir. Alüvyonda iksa sıklaştırılır, jipste su girişi engellenir, kayada kırıcı kullanılır. Gaz ölçer temiz hava göstermeden ekipten kimse aşağı inmez.
5. Boru döşeme ve bağlantıContalı boru, sıkıştırılmış kum yatağı üzerine tek yönde alçalacak şekilde serilir; her ek sızdırmazlık için elle yoklanır. Rögara giriş, belediyenin istediği biçimde ve onayla yapılır.
6. Deneme ve kapanışHatta bolca su verilir, rögardaki akış sizinle birlikte izlenir. Akış sorunsuzsa boşluklar ince tabakalar hâlinde doldurulup tokmaklanır, yüzey kaplaması yerine konur ve iş teslim edilir.

Sivas'ta galeri mi, pompa mı, yoksa hendek mi tercih edilmeli?

Bodrumu kanala kavuşturmanın üç bilinen yöntemi bulunur; Sivas'ta seçimi çoğu zaman zemin, yeraltı suyu ve kışın elektrik kesintisi riski belirler. Tabloda üçünü kentin koşullarıyla karşılaştırdık.

Sivas'ta kanal bağlantısı için izin nasıl alınır?

Sivas büyükşehir statüsünde değildir; bu nedenle il çapında hizmet veren bağımsız bir su idaresi yoktur. Kent merkezinde içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerini Sivas Belediyesi yürütür; belediyenin su işlerini yöneten birimi SİBESKİ Müdürlüğü adıyla anılır. Merkez dışındaki ilçelerde muhatap, o ilçenin belediyesidir. Belediye sınırları dışındaki köylerde ise altyapı hizmetleri İl Özel İdaresi'nin alanına girer.

Hangi izinlerin gerekeceğini galerinin geçtiği yer belirler. Galeri mülkünüzün sınırları içinde kalıp var olan bacaya alt seviyeden giriyorsa yapılacak resmî iş azdır. Galeri belediyeye ait yolun, kaldırımın ya da parkın altından geçecekse ya da kanala yeni bir rögardan girilecekse, ilgili belediyeden kazı ruhsatı ve kanal bağlantı onayı alınması gerekir. Büyükşehirlerdeki AYKOME düzeni Sivas'ta uygulanmaz; başvuru doğrudan belediyenin ilgili birimine yapılır.

Hat yan parselin altından geçecekse, o mülkün sahibinin imzalı onayı da dosyaya eklenir. Keşif sonunda işinizin hangi gruba girdiğini, başvurunun kim tarafından yapılacağını ve hangi belgelerin hazırlanacağını yazılı olarak veriyoruz.

İzinsiz bağlantı yapmıyoruz. Kaçak bağlantı belediye yaptırımına konu olabildiği gibi, kontrolsüz yapılmış bir rögar girişi zamanla yol altında boşluğa ve çökmeye yol açabilir. Jipsin suyla çözündüğü bir zeminde sızdıran bir bağlantının açacağı boşluk daha da tehlikelidir. Her bağlantımızın belediye kayıtlarında görünmesine özen gösteriyoruz.

Sivas kanalizasyon tüneli için bedel nasıl çıkarılır?

Sivas'ta tünel bedeli keşiften önce netleşmez; çünkü Kızılırmak kıyısındaki bir apartman ile Zara'daki bir yamaç evinin ne zemini ne derinliği aynıdır. Hesapta şu başlıklar belirleyicidir:

• Galerinin boyu: Yapıdan, akış için yeterli derinlikteki rögara uzanan yeraltı yolu.
• Kuyunun derinliği: Derinleştikçe iksa, havalandırma ve toprak çıkarma işi artar.
• Zeminin türü: Gevşek alüvyon sık iksa, jips sızdırmazlık önlemi, kaya ise kırıcı ister.
• Su durumu: Nehre yakın parsellerde ve bahar aylarında galeriye pompa konması gerekebilir.
• Erişim: Dar bir apartman girişi, basık tavanlı bir kazan dairesi ya da kalabalık bir çarşı sokağı çalışma düzenini değiştirir.
• Boru ve rögar detayları: Çap, boru cinsi ve kanala giriş biçimi.
• Mevsim: Kış ortasında dona karşı alınan ek önlemler plana eklenir.

Keşif bittiğinde maddelere ayrılmış bir fiyat çıkarıyoruz. Belgede kaç gün çalışılacağı, hangi borunun kullanılacağı ve bitişte nasıl bir akış testi yapılacağı açıkça yazar; zeminde karşılaşabileceğimiz belirsizlikleri de baştan not ediyoruz.

Kış gelmeden önce Sivas'ta neleri kontrol etmelisiniz?

Sivas'ta bodrum gider sorunlarının büyük kısmı kışın patlak verir; oysa hazırlığın zamanı sonbahardır. Ekim ayı bitmeden yapılacak birkaç kontrol, ocakta yaşanabilecek bir taşkının önüne geçebilir.

• Bina önündeki parsel bacasının kapağını açıp dipte durgun su olup olmadığına bakın; varsa bu bir seviye ya da tıkanma işaretidir.
• Bodrumdaki süzgeçlerin ve kazan dairesi giderinin hızla boşalıp boşalmadığını bir kova suyla deneyin.
• Bahçede ya da avluda yüzeye yakın geçen açık boru varsa donmaya karşı durumunu kontrol ettirin.
• Bodrumda pompa kullanıyorsanız şamandırasını ve elektrik bağlantısını kış öncesi sınayın; kesintiye karşı bir yedek planınız olsun.

Bu kontrollerden birinde sorun görürseniz fotoğrafını WhatsApp'tan gönderin. Kışa girmeden yapılacak bir tünel, aylarca süren bodrum derdini kalıcı olarak bitirebilir.

Sivas ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Sivas, Türkiye'nin yüzölçümü en büyük illerinden biridir ve 17 ilçesi Kızılırmak vadisinden Kelkit vadisine, Uzunyayla'dan Fırat havzasına kadar çok farklı coğrafyalara dağılır. Her ilçenin kendine has koşullarını aşağıda özetledik:

• Sivas Merkez
• Şarkışla
• Yıldızeli
• Suşehri
• Zara
• Divriği
• Kangal
• Gemerek
• Gürün
• Hafik
• Koyulhisar
• İmranlı
• Ulaş
• Altınyayla
• Akıncılar
• Doğanşar
• Gölova

Sivas kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular