Gaziantep Kanalizasyon Tüneli

Gaziantep'te kanalizasyon tüneli nedir?

Gaziantep'te kanalizasyon tüneli, bir binanın atık su borusunu GASKİ şebekesine yüzeyi açmadan, toprağın ve kayanın içinden kazılan dar bir yatay geçitle bağlama yöntemidir. Ekibimiz binanın yanında bir çalışma kuyusu açar, bu kuyunun tabanından ana kanala doğru ilerler, geçidin tavanını ve yanlarını gerektiği kadar destekler ve boruyu geçidin tabanına, başlangıçtan bağlantı noktasına kadar hep aynı yöne düşen bir eğimle yerleştirir. Akış denendikten sonra kazılan boşluk ve kuyu yeniden toprakla kapatılır.

Bu işe Antep'te en çok kot farkı yüzünden ihtiyaç duyulur. Kot farkı, binanın en alttaki lavabo, tuvalet ya da yer süzgecinin, bağlanması gereken sokak kanalından daha aşağıda kalmasıdır. Böyle bir binada atık su kendiliğinden kanala yürüyemez; boruda bekler, koku yapar ve yoğun kullanım saatlerinde geri döner. Pompa koymak bir seçenektir, fakat pompanın elektriğe ve düzenli bakıma bağımlılığı vardır. Tünel ise kanala daha derin bir noktadan ulaşarak eğimi yeniden kurar ve sistemi motorsuz hale getirir.

Kentin kendine özgü bir yanı da var: Gaziantep, yüzyıllar boyunca suyunu yerin altından taşıyan bir şehir. Kayaya oyulmuş livas adı verilen su yolları ve bu yollardan halkın suyunu aldığı kasteller, bugün UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor. Yani yerin altında kazı yapmak bu şehre yabancı bir fikir değil. Bizim işimiz çok daha küçük ölçekli ve modern ekipmanla yürüyor, ama mantığı benzer: yüzeyi rahatsız etmeden suyu doğru yöne yönlendirmek.

Açtığımız geçit evin içindeki borularla ilgilenmez; binanın önündeki rögardan sokaktaki hatta kadar olan kısma aittir. GASKİ'nin hattına müdahale yalnızca idarenin kuralları ve onayı çerçevesinde yapılır. Bu nedenle her işte iki şeyi birlikte gözetiyoruz: zeminin bize ne söylediği ve bağlantının yasal olarak nasıl kurulacağı.

Gaziantep'te kot farkı sorununu hangi nedenler doğuruyor?

Kısa cevap: kentin hızlı büyümesi, kayalık zemin ve bodrum katların yaygın kullanımı aynı noktada buluşuyor. Gaziantep son yıllarda Türkiye'nin en kalabalık ve en hızlı büyüyen illerinden biri oldu. Bu büyüme, eski mahallelerin yanına çok katlı siteler, sanayi bölgelerinin çevresine yeni konut alanları ve kentin kuzeyine doğru villa yerleşimleri ekledi. Her yeni yapılaşma dalgası, şebekenin daha önce hesaplanmış kotlarına farklı bir yük bindiriyor.

İlk etken kayadır. Kentin büyük bölümünün altında kireçtaşı bulunur ve kayada kanal döşemek pahalı ve yavaş bir iştir. Bu yüzden bazı sokaklarda ana hat, eğimi sağlayabilecek en sığ seviyeye yerleştirilmiş olabilir. Sığ bir kanal, sonradan inşa edilen ve temeli kayaya oturtulmuş bodrumlu bir binanın alt katına yetişemez.

İkinci etken, eski Antep'in yapı geleneğidir. Taş evlerde yarı gömülü mahzenler ve serin alt katlar yaygındı; bu mekânlar bugün kafe, atölye, depo ya da kiralık daire olarak kullanılıyor. Islak hacim eklenen bir mahzen, ilk yapıldığı dönemde hiç gider düşünülmemiş bir seviyededir ve sokak kanalının altında kalması şaşırtıcı değildir.

Üçüncü etken, kentin vadili yapısıdır. Alleben Deresi'nin oluşturduğu vadi boyunca arazi bir yandan aşağı inerken diğer yandan tepelere doğru yükselir. Yokuşun üst yanındaki parseller için akış kolaydır; yolun alt yanında kalan ve arka cephesi vadiye bakan binalarda ise alt kat, önündeki caddenin kanalından bir kat aşağıda kalabilir.

Dördüncü etken, yeni sitelerdeki çoklu bodrumlardır. Otopark, sığınak, depo ve spor salonu içeren iki ya da üç bodrum kat, özellikle kentin kuzeyinde ve batısında yükselen projelerde sıradan hale geldi. Bu katların süzgeç ve lavaboları, şebekeye ancak bir motorla ya da kanala aşağıdan uzanan bir geçitle ulaşabilir.

Son olarak yağış. Antep'te yağış kış ve bahar aylarında yoğunlaşır; kısa süreli sağanaklarda kanal kısa sürede dolar. Eğimi zaten kıl payı yeten bir yapıda dert ilk kez böyle bir yağışta, alt kattaki süzgeçten yükselen suyla fark edilir. Bunu yaşadıysanız tıkanıklık açtırmakla yetinmeyip kot ölçümü istemenizi öneriyoruz.

Antep'te bir binada kot farkı olduğunu nasıl anlarsınız?

Dert hep aynı katta, hep binanın dibinde tekrarlıyorsa kuşkulanmak için yeterli nedeniniz var demektir. Üst katlar rahat kullanılırken bodrumdaki gider sürekli dert çıkarıyorsa, boruda suyun beklediği bir bölüm vardır. Şu işaretlere dikkat edin:

• Mahzen ya da bodrumdaki lavabo ağır boşalıyor: Su gidiyor ama yavaş ve gurultuyla gidiyor; üst kattaki banyoda böyle bir şikâyet yok.
• Açtırılan tıkanıklık kısa sürede geri geliyor: Makineyle temizlik birkaç hafta işe yarıyor, sonra aynı tablo başlıyor.
• Akşam saatlerinde ya da sağanakta süzgeçten su çıkıyor: Sokak kanalının dolduğu anlarda atık su ters yöne yürüyor.
• Yaz sıcağında artan koku: Antep'in kavurucu temmuz ve ağustos günlerinde alt kattaki koku belirgin şekilde ağırlaşıyor.
• Parsel bacasında hep durgun su: Kapak açıldığında içeride akmayan, seviyesi değişmeyen bir su görülüyor.
• Yeni yapılan katta ilk günden sorun: Tadilatla eklenen banyo ya da mutfak, kullanılmaya başlandığı anda yavaş akıyor.

Aynı tablo, içine ağaç kökü sızmış, ezilmiş veya yanlış yöne eğimli konmuş bir borudan da doğabilir. Farkı tahminle değil, önce kot ölçümü sonra kamera görüntüsüyle ayırıyoruz. Şikâyetinizi telefonda tarif ederseniz, gelmeden önce hangi ölçümleri yapacağımızı size anlatırız.

Gaziantep'in zemini tünel çalışmasını nasıl etkiler?

Gaziantep'te tünel işini belirleyen ana unsur kireçtaşıdır. Kent ve çevresinin büyük bölümü, kolay işlenen ve bu yüzden yüzyıllarca yapı taşı olarak kullanılan kireçtaşı üzerinde durur. Bu kaya kazıyı yavaşlatır, ama açılan geçidin duvarlarını kendi başına taşıyabildiği için iksa ihtiyacını azaltır. Kısacası Antep'te tünel genellikle yavaş ama sakin ilerler.

Kayanın getirdiği bir dikkat noktası, şehrin altındaki eski boşluklardır. Kent merkezinde geçmişte yapı taşı çıkarmak için açılmış çok sayıda ocak, şehir büyüdükçe konutların altında ya da arasında kalmış mağaralara dönüşmüştür. Bu boşluklar akademik çalışmalara da konu olmuştur; bizim açımızdan önemli olan, bir tünel güzergâhının yanında beklenmedik bir boşluk, eski bir kuyu ya da bir livas kolu bulunabilir. Bu yüzden keşifte mevcut bacaları ve bodrumları tek tek inceliyor, şüpheli kesimlerde güzergâhı değiştiriyoruz.

İkinci önemli zemin türü dolgudur. Eski mahallelerde yüzyıllar boyunca yıkılıp yeniden yapılan evlerin molozu, yolların altına ve avlulara doldurulmuştur. Dolgu toprağı gevşektir; kayadan dolguya geçilen yerde tünelin karakteri bir anda değişir ve iksa aralığı sıklaştırılır. Yeni sitelerde ise temel kazısından çıkan malzemeyle yapılmış bahçe dolguları benzer bir davranış gösterebilir.

Üçüncüsü, dere yataklarındaki genç alüvyondur. Alleben gibi derelerin ve ilin farklı yerlerindeki çay yataklarının çevresinde çakıl, kum ve çamurdan oluşan tutturulmamış katmanlar bulunur. Bu katmanlar kolay kazılır ama açık kalmaya dayanıksızdır; ayrıca yağışlı dönemde suya doyabilir. Gaziantep havzasında yapılmış hidrojeolojik çalışmalar, kireçtaşının karstik geçirimli olduğunu ve yeraltı suyu derinliğinin yerden yere çok değiştiğini gösteriyor. Bu da aynı şehirde bir sokakta kupkuru bir kazıyla, diğerinde sızıntıyla karşılaşabileceğimiz anlamına geliyor.

İlin batısında tablo değişir. İslahiye ve Nurdağı, Amanos Dağları'nın eteklerinde ve geniş bir ovanın kenarında yer alır; burada ova çökelleri ile dağdan gelen iri taneli malzeme yan yana bulunur. Doğuda Nizip ve Karkamış'ta Fırat'a yaklaştıkça vadi tabanında akarsu çökelleri öne çıkar. İl genelinde yerel olarak bazalt örtüleri de görülür. Bu çeşitlilik yüzünden haritaya bakıp karar vermiyoruz; her işte deneme kazısı yapıyor, zeminin değiştiği noktaları güzergâh üzerinde önceden işaretliyoruz.

Antep'in sıcağı ve yağışı tünel takvimini nasıl etkiler?

Evet, özellikle yaz sıcağı ve kış-bahar yağışları planı doğrudan etkiler. Gaziantep, Akdeniz ile karasal iklimin özelliklerini birlikte taşır: yazlar uzun, sıcak ve neredeyse yağışsız geçer; yağışın büyük kısmı kışın ve baharda düşer. Kışlar ılımandır ama ara sıra don ve kar da görülür.

Yaz aylarında kuyu başında ve dar bir tünelin içinde çalışmak ciddi bir ısı yükü demektir. Temmuz ve ağustosta vardiyaları sabahın erken saatlerine ve akşama kaydırıyor, tünel içine sürekli temiz hava veriyoruz. Kanalizasyonla bağlantılı her kapalı alanda olduğu gibi, gaz ölçümü yapılmadan kimse geçide girmez. Kuru yaz, kazı açısından ise avantajlıdır: zemin en kuru halindedir, sızıntı riski azalır ve dolgu daha iyi sıkışır.

Yağışlı dönemde dere yataklarına yakın düşük kotlarda zemindeki nem ve sızıntı artar. Bu kesimlerde zorunlu olmayan uzun tünelleri mümkünse yaza ve sonbahar başına planlamayı öneriyoruz. Bodrumu su basmış bir evde ise takvime bakmadan yola çıkıyor, gerekirse tünele dalgıç pompa koyup kazıyı kısa parçalara bölüyoruz. Kışın donlu sabahlarda harç ve dolgu işlerini günün ılık saatlerine alıyoruz; borunun don etkisinden uzak kalacak derinlikte olması da kontrol listemizde yer alıyor.

Gaziantep'te tünel çalışması hangi aşamalardan geçer?

Antep'teki bütün işlerimiz altı aşamadan geçer. Sırayı bilmek, size düşen hazırlığı ve işin süresini önceden görmenizi kolaylaştırır.

1. Yerinde ölçümAlt kattaki en düşük gider ağzının, GASKİ kanalının içindeki su yatağına göre kaç santim aşağıda ya da yukarıda olduğunu nivoyla tespit ediyoruz. Parsel bacasını açıp mevcut bağlantının yönünü, derinliğini ve durumunu kayda geçiriyor, sorunun gerçekten kot kaynaklı olup olmadığını ilk izlenimle değerlendiriyoruz.
2. Boru içi kameraMevcut hattın içine kamera sokarak çatlak, kök, çökme ya da ters eğim olup olmadığına bakıyoruz. Bazen görüntü, sorunun tek bir bozuk ek yerinden kaynaklandığını gösterir; o durumda tünel yerine çok daha küçük bir onarım öneriyoruz.
3. Güzergâh ve onayKanala yeterli derinlikle hangi noktadan ulaşılabileceğini hesaplıyor, eski boşluklar ve komşu yapıların temelleri açısından güvenli bir hat seçiyoruz. Güzergâh parselinizin dışına çıkıyorsa gereken başvuruları ve sorumlu kurumu size açıkça bildiriyoruz.
4. Kuyu ve kazıÇalışma kuyusunu açıp kanala doğru yatay kazıya başlıyoruz. Sağlam kireçtaşında ilerleme yavaş ama dengeli olur; dolgu ya da alüvyon çıkan kesimlerde iksa aralığını daraltıyor, sızıntı varsa pompayla suyu kontrol altında tutuyoruz.
5. Boru ve bağlantıBoruyu sıkıştırılmış bir yatağın üzerine, başlangıçtan kanala kadar kesintisiz düşen bir eğimle döşüyoruz. Ek yerlerini sızdırmaz hale getiriyor, ana kanala bağlantıyı idarenin kurallarına uygun biçimde tamamlıyoruz.
6. Akış denemesi ve kapatmaYeni boruya bol miktarda su salıp kanala nasıl ulaştığını sizinle beraber gözlüyoruz. Sonuçtan emin olduktan sonra geçidi ve kuyuyu katmanlar halinde doldurup sıkıştırıyor, kuyu ağzındaki zemini ya da taş döşemeyi eski haline getiriyoruz.

Gaziantep'te hangisi daha doğru: tünel, pompa ya da açık kazı?

Alt katın şebekeye yetişemediği durumlarda elimizde üç yol bulunuyor ve Antep'te hangisinin doğru olduğu büyük ölçüde zemine, parselin konumuna ve yüzeydeki kaplamanın değerine bağlı. Tablo, üç yöntemi Antep sokaklarının gerçekleriyle karşılaştırıyor.

Gaziantep'te GASKİ bağlantısı ve kazı izni nasıl işler?

Kentte musluktan akan suyun da kanala giden suyun da sorumlusu, Gaziantep Büyükşehir Belediyesine bağlı GASKİ Genel Müdürlüğüdür; kurumun uzun adı Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi (GASKİ) Genel Müdürlüğüdür. İdarenin atık suların kanalizasyon şebekesine bağlanmasına ilişkin kendi yönetmeliği vardır ve bağlantının nasıl yapılacağı bu çerçevede belirlenir. Bina önündeki parsel bacası bir tür sınır çizgisidir: içerisi mülk sahibinin, dışarısı GASKİ'nin bakım alanına girer.

Kazı tümüyle arsanızın sınırları içinde bitiyor ve mevcut bacaya ekleniyorsa evrak işi azdır. Geçit sokağın altına uzanıyorsa ya da kanala daha önce kullanılmamış bir yerden girilmesi gerekiyorsa GASKİ'den onay almak şarttır. Ayrıca büyükşehirlerde cadde ve kaldırım altında yapılacak her altyapı çalışması, AYKOME adıyla bilinen koordinasyon kurulunun takviminden ve izninden geçer.

Eski kentte bir başka konu, tescilli yapılar ve koruma alanlarıdır. Kale çevresi ve tarihi çarşılar gibi bölgelerde zemin altındaki çalışmaların da ilgili koruma kurallarına uyması gerekebilir. Ölçümden sonra sizin işinizin bu seçeneklerden hangisine uyduğunu, hangi evrakın hazırlanacağını ve başvurunun kimin adına yapılacağını kâğıda dökerek teslim ediyoruz.

Şunu baştan söyleyelim: idarenin haberi olmadan kanala delik açma isteklerine olumlu cevap vermiyoruz. Kaçak bağlantı, yaptırım riskinin yanında sokakta göçük ya da komşu binaya atık su dönmesi gibi sorunlara kapı aralar. Bizim için kayıtlı ve denetlenebilir bir bağlantı, işin olmazsa olmazıdır.

Gaziantep kanalizasyon tüneli için teklif nasıl hesaplanır?

Fiyatı keşiften önce söylemiyoruz, çünkü Antep'te iki parselin zemini bile çoğu zaman birbirini tutmuyor. Teklifi şekillendiren başlıca kalemler şunlar:

• Tünelin boyu: Kanalın yeterli derinliğe indiği noktaya kadar katedilecek mesafe.
• Kuyunun ve geçidin derinliği: Ne kadar aşağı inildiği, güvenlik önlemlerini ve iş gücünü belirler.
• Kaya mı dolgu mu: Sert kireçtaşı kazıyı yavaşlatır; gevşek dolgu ve alüvyon ise ek iksa ister.
• Sızıntı suyu: Dere yatağına yakın ve yağışlı dönemde yapılan işlerde suyu emen bir pompa ve parça parça ilerleyen bir kazı düzeni şarttır.
• Erişim: Dar bir çarşı sokağı, taş avlu ya da kapalı otopark çalışma düzenini değiştirir.
• Kanala giriş biçimi: Kullanılacak borunun kesiti, cinsi ve şebekeye hangi yöntemle ekleneceği.

Ölçüm bittikten sonra elinize geçen teklifte iş süresi, kullanılacak boru ve malzeme ile teslim koşulları ayrı satırlar halinde yazılıdır.

Tarihi Antep evlerinde çalışırken nelere dikkat ediyoruz?

Kale eteğindeki eski mahallelerde önceliğimiz yapının kendisini ve avlusunu korumaktır. Bey Mahallesi gibi taş konakların sık olduğu bölgelerde avlular çoğu zaman yontma taşla döşelidir, duvarlar kalın ve temeller yüzeye yakındır. Açık kazı burada hem taşları söküp yeniden yerleştirme hem de duvar dibinde zemini gevşetme riski taşır. Tünel, çalışmayı tek bir kuyuya indirdiği için bu riski belirgin biçimde azaltır.

Eski evlerde bir başka gerçek, yerin altının sürprizlerle dolu olmasıdır. Kapatılmış sarnıçlar, eski kuyular, mahzenler ve kimi yerlerde tarihi su yollarının kolları güzergâh üzerinde çıkabilir. Böyle bir yapıya rastladığımızda kazıyı durduruyor, güzergâhı yeniden düşünüyor ve gerekiyorsa mal sahibiyle birlikte ilgili kuruma bilgi veriyoruz. Butik otele ya da kafeye dönüştürülmüş konaklarda çalışma saatlerini işletmenin akışına göre ayarlıyoruz.

Tarihi dokuda bir başka pratik konu malzeme taşımacılığıdır. Kale eteğindeki sokakların bir kısmına kamyonet giremediği için kazıdan çıkan toprağı ve taşı el arabasıyla en yakın araç yoluna kadar taşıyor, gün sonunda sokakta tek bir yığın bırakmamaya çalışıyoruz. Komşu evlerin girişlerini kapatmamak, avlu kapılarını açık tutmak ve gürültülü işleri öğle saatlerine sığdırmak, mahalle sakinleriyle iyi geçinmenin en basit yolu.

2023 depremlerinden sonra yeniden yapılan binalarda neye bakmalı?

6 Şubat 2023 depremleri Gaziantep'te, özellikle Nurdağı ve İslahiye'de derin izler bıraktı ve bu ilçelerde yeniden yapılaşma hâlâ sürüyor. Yeni bir binanın kot hesabı, eskisinin yerine kurulduğu için otomatik olarak doğru olmayabilir. Daha derin bir bodrum, yükseltilmiş ya da alçaltılmış bir giriş kotu veya yenilenen bir sokak kanalı, binanın gider seviyesiyle şebeke arasındaki ilişkiyi değiştirebilir.

Bu yüzden yeni yapılan ya da büyük onarım gören bir binada, iç tesisat kapanmadan önce alt kat giderinin kanala hangi kotta bağlanacağını kontrol ettirmenizi öneriyoruz. İnşaat aşamasında fark edilen bir kot sorunu, yapı bittikten sonra fark edilene göre çok daha kolay çözülür. Müteahhit ya da yapı sahibiyle birlikte projeye bakıp en uygun bağlantı noktasını önceden belirleyebiliriz.

Antep'te dükkân, atölye ve küçük imalathanelerde kot sorunu nasıl ele alınır?

İş yerlerinde öncelik, çalışmanın ticareti durdurmamasıdır. Gaziantep, tekstilden gıdaya, baklava imalathanelerinden fıstık işleyen tesislere kadar geniş bir üretim yelpazesine sahip bir kent. Bu işletmelerin önemli bir kısmı, eski binaların zemin ve bodrum katlarına yerleşmiş durumda. Bodrumda yıkama alanı, lavabo ya da personel tuvaleti bulunan bir atölyede kot farkı, yalnızca koku değil, üretimin aksaması anlamına da gelir.

Böyle bir mekânda işe başlamadan önce mal sahibiyle ya da işletme yöneticisiyle çalışma saatlerini konuşuyoruz. Kuyu yerini, ürün ve müşteri trafiğinin geçmediği bir köşeye ya da arka avluya almaya çalışıyoruz. Kazıdan çıkan malzemeyi gün içinde biriktirmeden taşıyor, toz ve gürültüyü sınırlı tutuyoruz. Gıda üretimi yapılan yerlerde atık suyun yağ ve hamur kalıntısı içerebileceğini hesaba katıp, bağlantı öncesinde yağ tutucu gibi ön arıtma ihtiyacını da mal sahibine hatırlatıyoruz; bu tür gereklilikler idarenin kurallarıyla belirlenir.

Organize sanayi bölgelerindeki tesislerde ise atık su bağlantısı genellikle bölge yönetiminin kendi kurallarına tabidir. Bu durumda tünel işini, bölge müdürlüğünün onayı ve teknik şartları doğrultusunda planlıyoruz. Konut, dükkân ya da imalathane fark etmez; her durumda önce ölçüm, sonra yazılı bir çalışma planı geliyor.

Gaziantep ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Gaziantep'in 9 ilçesi zemin, yapı tipi ve yerleşim düzeni bakımından birbirinden belirgin biçimde ayrılır. Aşağıda her ilçede karşılaştığımız tipik durumu özetledik:

• Şahinbey
• Şehitkamil
• Oğuzeli
• Nizip
• İslahiye
• Nurdağı
• Araban
• Yavuzeli
• Karkamış

Gaziantep kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular