Eskişehir Kanalizasyon Tüneli

Eskişehir'de kanalizasyon tüneli nedir ve hangi binalar için düşünülür?

Eskişehir'de kanalizasyon tüneli, alt katın pis su borusunu ESKİ kolektörüne yukarıdan değil aşağıdan ulaştırmak için yerin içinde açtığımız insan boyuna yakın, dar bir yatay geçittir. Kısacası boru, sokaktaki hattın sığ kaldığı yerden değil, hattın biraz ileride derinleştiği noktadan şebekeye girer ve bu sayede su kendi ağırlığıyla yol alır.

İşin mantığı basittir ama uygulaması dikkat ister. Önce parselin uygun bir köşesinde dikey bir çalışma kuyusu açılır. Ekip bu kuyunun dibinden kolektör yönüne döner; her ilerleyişte geçidin üstünü ve iki yanını kereste ya da çelik kasalarla sabitler. Taban, borunun baştan sona aynı yönde düşüş yapacağı biçimde tesviye edilir. Boru oturtulup sızdırmazlığı sınandıktan sonra geçit denetimli biçimde kapanır, kuyu toprakla dolar ve üstteki kaplama yenilenir.

Bu yöntemi en çok aradığımız yapılar Eskişehir'de üç gruba ayrılır. Birincisi, Porsuk'un iki yakasındaki eski apartmanların sonradan daire, dükkân ya da depo olarak kullanılmaya başlanan bodrumlarıdır. İkincisi, Tepebaşı ve Odunpazarı'nın çeperinde yükselen, birden çok yeraltı katına sahip yeni sitelerdir. Üçüncüsü ise güneydeki yükselti kuşağında, arazinin eğimine göre yerleştirilmiş müstakil evler ve villalardır. Üç grubun ortak noktası, en alttaki gider ağzının caddedeki borunun içinden suyun geçtiği seviyeden aşağıda bulunmasıdır.

Tünel daire içindeki tesisatı ilgilendirmez; yapının dış duvarından kolektöre kadar uzanan kısmı baştan düzenler. Kolektörün kendisi ESKİ'nin malıdır ve oraya yapılacak her dokunuş idarenin kuralına tabidir. Bu yüzden biz işi iki ayaklı düşünürüz: yerin altını doğru okumak ve bağlantıyı kurallara uygun kurmak. Biri eksik kalırsa sorun bir süre sonra geri döner.

Eskişehir'de bodrum giderleri neden şebekeye yetişemiyor?

Kot farkının Eskişehir'deki ana sebebi, kentin büyük kısmının neredeyse düz bir ovaya yayılmış olmasıdır. İl merkezi deniz seviyesinden yaklaşık 790 metre yüksektedir ve Porsuk Çayı şehri doğu-batı yönünde ikiye böler. Düz bir zeminde kilometrelerce uzanan bir şebekeye eğim kazandırmanın tek yolu, boruları başlangıçta olabildiğince sığ yerleştirmektir. Sığ başlayan bir sokak hattı ise derin temelli bir binanın alt katına çoğu zaman yetmez.

İkinci etken, şehrin son otuz yılda geçirdiği hızlı dönüşümdür. Merkezdeki pek çok eski yapı yıkılıp yerine daha yüksek ve daha derin bodrumlu apartmanlar yapıldı. Eski bina için yeterli olan bağlantı kotu, yeni binanın otopark ve sığınak katları için yetersiz kaldı. Bazı projelerde bu fark pompayla kapatıldı, bazılarında ise hiç hesaba katılmadan iskân alındı ve sorun ilk sağanakta ortaya çıktı.

Üçüncü etken, yol ve kaldırım yenilemeleridir. Tramvay hatlarının döşendiği bulvarlarda, yayalaştırılan çarşı sokaklarında ve asfaltın üst üste serildiği ara yollarda yüzey kotu zamanla yükseldi. Yol yükseldikçe binanın eski bağlantısı göreceli olarak derinde kaldı, parsel bacası ile kolektör arasındaki ilişki bozuldu.

Dördüncü etken bodrumların kullanılış biçimidir. Öğrenci nüfusunun kalabalık olduğu Eskişehir'de bodrum katlar uzun yıllar boyunca kiralık daire ve stüdyo olarak değerlendirildi; kafeye ve atölyeye dönenleri de az değil. Başlangıçta yalnızca kömürlük veya depo olarak tasarlanmış bir kata sonradan ıslak hacim kazandırıldığında, o katın atık suyu için yer çekimine dayalı bir çıkış bulmak zorlaşır.

Beşinci etken yağış rejimidir. Eskişehir az yağış alan bir kenttir, fakat bu yağış ilkbaharda ve aralıkta yoğunlaşır, yazın da zaman zaman kısa ve sert sağanaklar görülür. Kolektörün kısa sürede dolduğu böyle anlarda, bağlantısı zaten zorlanan yapılarda suyun yönü tersine döner. Birçok mülk sahibi bu sorunun varlığını ancak böyle bir gecenin sabahında, bodrumdaki ıslak zemini görünce fark eder.

Eskişehir'deki evinizde kot sorunu olduğunu gösteren işaretler nelerdir?

Kot farkı kendini genellikle tekrar eden ve havaya göre değişen şikâyetlerle belli eder. Listelenen durumlardan birkaçı aynı yapıda üst üste yaşanıyorsa, sorunun kaynağı büyük olasılıkla sıradan bir tıkanma değildir.

• Sadece en alt katta yaşanan sorun: Üst katların lavaboları sorunsuz boşalırken en aşağıdaki duş ve tuvalet suyu ağır ağır çeker.
• Açtırıp kısa sürede yeniden tıkanan hat: Makineyle açılan boru birkaç hafta rahat eder, sonra aynı noktada yine dolar. Demek ki hattın bir kesiminde su hiç boşalmadan göllenmektedir.
• Sağanak sonrası süzgeçten gelen su: İlkbahar yağmurlarında ya da kar erimesinin hızlandığı günlerde otopark ve bodrum süzgeçlerinden yukarı doğru su çıkar.
• Geçmeyen koku: Alt kat ne kadar havalandırılsa da lağım kokusu kalıcıdır, yazın sıcak günlerde daha da belirginleşir.
• Hep dolu duran parsel bacası: Kapı önündeki muayene bacasının kapağı açılınca dipte hareketsiz bir su aynası görülür.
• Bodrum duvarlarında nem ve leke: Porsuk'a yakın binalarda bu belirti yeraltı suyundan da kaynaklanabilir; atık su kaçağıyla karıştırılmaması için ayrıca incelenmelidir.

Bu işaretlerin bir kısmı kırık, çökmüş ya da kök almış bir borudan da doğabilir. Hangisinin geçerli olduğunu varsayımla değil, sırasıyla nivo ölçümü ve kamera taramasıyla ayırıyoruz.

Eskişehir'in toprağı ve yeraltı suyu kazıda neyi değiştirir?

Eskişehir'in kent merkezi, Porsuk Çayı'nın yüzyıllar boyunca taşıyıp biriktirdiği genç alüvyon üzerinde yer alır. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odasının kent için hazırladığı değerlendirmeler de il merkezinin önemli bir bölümünün alüvyon zemine oturduğunu vurgular. Bu birikintiler kum, silt ve kil katmanlarının iç içe geçtiği, yer yer çakıl mercekleri içeren gevşek ya da orta sıkılıkta malzemelerdir.

Böyle bir zeminde kazı hızlı ilerler, fakat geçidin duvarları kendi kendini uzun süre taşıyamaz. Özellikle suya doymuş kum seviyeleri, açık bırakıldığında kısa sürede akmaya başlar. Bu yüzden Porsuk'a yakın parsellerde destek çerçevelerini sık aralıklarla kuruyor, kazıyı kısa bölümler halinde açıyor ve her bölümde boruyu yerine oturtmadan bir sonrakine geçmiyoruz.

Kentin bir başka özelliği yeraltı suyunun sığ olmasıdır. Eskişehir ovasında yüzeye yakın yeraltı suyu, daha derindeki akiferler, Porsuk'un kendisi ve bölgedeki sıcak sular birbiriyle ilişkili bir sistem oluşturur. Pratikte bunun anlamı, aynı derinlikte kazı yapılan iki komşu parselden birinde kuru zemin, diğerinde birkaç kova suyla karşılaşılabileceğidir. Bu nedenle keşifte civardaki bacalarda suyun nerede durduğuna bakar, şüphe varsa birkaç kürek derinliğinde bir sondaj çukuru açarız.

Kentin güney ve güneydoğusuna doğru tablo değişir. Odunpazarı'nın tarihî çekirdeğinin oturduğu tepeden başlayarak güneye uzanan yükselti kuşağında zemin daha sıkı, daha killi ve yer yer marnlı bir yapıya geçer. Burada kazı daha yavaştır ama duvarlar daha uzun süre ayakta kalır. Kuzeyde, Tepebaşı'nın Porsuk'tan uzaklaşan kesimlerinde de alüvyonun yerini daha eski çökellere bıraktığı alanlar bulunur.

İl genelinde ise çeşitlilik çok daha fazladır. Sakarya vadisinin içindeki Sarıcakaya ve Mihalgazi'de nehir çökelleri ile yamaç molozu, kuzeydoğudaki Mihalıççık'ta daha sert ve dağlık bir zemin, güneydeki Seyitgazi ve Han tarafında ise Frig yaylasının volkanik tüfleri görülür. Tüf, kazması görece kolay ama suyla temas ettiğinde davranışı değişebilen bir kayaçtır; bu ilçelerde güzergâhı mevcut yapıların temeline göre dikkatle çizeriz.

Eskişehir'in deprem açısından aktif bir fay sistemine yakın olduğu da unutulmamalıdır. Tünel kazısı küçük ölçekli bir iş olsa da, komşu binanın temeline yakın geçen bir güzergâhta mesafeyi ve destek düzenini bu bilgiyle belirleriz.

Eskişehir'in iklimi tünel çalışmasının takvimini nasıl değiştirir?

Eskişehir soğuk yarı kurak bir step iklimine sahiptir: kar ve ayazla geçen uzun bir kışın ardından kuru ve sıcak bir yaz gelir. Uzun yıllık ortalamalara göre kent yılda 360 milimetre civarında yağış alır; bu toplamın çoğu soğuk mevsimle bahar arasında iner, en kurak ay ağustostur.

Bu düzen tünel işine üç biçimde yansır. İlki don. Ocak ayında ortalama sıcaklık sıfırın altına iner ve kayıtlarda eksi yirmi sekiz dereceye yaklaşan soğuklar görülmüştür. Yerin altındaki kazı soğuktan pek etkilenmez, ama kuyu ağzı, kazılan toprak yığını ve geri dolgu donabilir. Kış aylarında kuyuyu örtüyor, donmuş toprağı dolguda kullanmıyor ve yeni boruyu don derinliğinin altında tutuyoruz.

İkincisi yeraltı suyunun mevsimsel hareketidir. Kar erimesi ve bahar yağışlarıyla birlikte Porsuk kenarındaki su yükselir, yazın sonuna doğru geri çekilir. Beklemeye elverişli, ova parselindeki uzun hatlar için temmuz ile ekim arası en rahat dönemdir. Taşma yaşanan işlerde ise takvimi beklemeden çalışıyor, gerekirse kazı çukuruna pompa yerleştiriyoruz.

Üçüncüsü yaz sıcağıdır. Temmuz ve ağustosta kırk dereceyi aşan günler görülebilir. Kapalı bir geçitte sıcak, nem ve kanal gazı birleştiğinde risk artar. Bu dönemde vardiyaları serin saatlere kaydırıyor, geçide girmeden önce gaz ölçümü yapıyor ve havalandırmayı kesintisiz sürdürüyoruz.

Eskişehir'de bir tünel işi baştan sona nasıl ilerler?

Odunpazarı'ndaki bir apartman da olsa Sivrihisar'daki bir müstakil ev de olsa çalışma hep aynı altı basamağı izler. Sırayı önceden bilmek, ne zaman evde bulunmanız gerektiğini ve hangi kararın size düştüğünü netleştirir.

1. Yerinde inceleme ve kot okumasıBinanın en derin gider noktası ile ESKİ kolektörünün akış seviyesi aynı referansa göre ölçülür. Kapı önündeki baca açılarak eski bağlantının kolektöre hangi doğrultuda ve hangi kotta katıldığı belirlenir. Bu ölçüm, tünelin gerekip gerekmediğine dair ilk net cevabı verir.
2. Boru içinin görüntülenmesiYapıdan çıkan borunun bacaya uzanan bölümü baştan sona kamerayla izlenir. Yarık, göçük, kök ya da yanlış yöne düşüş varsa görüntü kaydedilir. Kimi zaman asıl suçlunun kırık bir parça olduğu anlaşılır ve tünele gerek kalmadan yerel bir tamir yeterli olur.
3. Güzergâh çizimi ve onaylarKolektörün yeterince derin olduğu nokta belirlenir, geçidin izleyeceği yol ağaçlara, temellere ve diğer altyapı hatlarına göre çizilir. Kamusal alana taşan ya da yeni bağlantı gerektiren işlerde ESKİ ve büyükşehrin ilgili birimlerine yapılacak başvurular hazırlanır.
4. Dikey kuyu ve yatay ilerlemeİniş kuyusu parselin en az rahatsızlık verecek köşesinde açılır. Yatay ilerleme başladığında zemin türüne göre destek aralığı ayarlanır; Porsuk alüvyonunda sık, güney yamaçlarındaki killi zeminde daha seyrek çerçeve kurulur.
5. Borunun döşenmesi ve şebekeye bağlanmasıBoru sıkıştırılmış bir yatak üzerine, baştan sona aynı yönde düşüş yapacak şekilde yerleştirilir. Kolektöre bağlantı, idarenin istediği detaya uygun parçalarla yapılır; eklerin sızdırmazlığı tek tek kontrol edilir.
6. Deneme, dolgu ve yüzeyin toparlanmasıHatta su verilerek akış izlenir, gerekirse kamerayla son kontrol yapılır. Geçit ince tabakalar halinde doldurulup her tabakada sıkıştırılır; kuyu kapanır, parke, çim ya da beton yeniden serilir.

Eskişehir'de hangi yöntem hangi parsele uyar?

Derinde kalan bir gidere karşı başvurulabilecek üç seçenek bulunur ve Eskişehir'in değişken zemini, doğru tercihi bir sokaktan diğerine değiştirir. Porsuk kıyısı ile güney sırtları için durum şöyle özetlenebilir:

Eskişehir'de tünel bağlantısı için kimden izin alınır?

Eskişehir'de hem musluğa gelen sudan hem de kanalizasyon ağından, Eskişehir Büyükşehir Belediyesine bağlı Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, yani ESKİ yetkilidir; kentte herkes onu kısaca ESKİ diye bilir. ESKİ, Odunpazarı ve Tepebaşı'nın yanı sıra büyükşehir sınırı içindeki diğer ilçelerde de kolektörlerin işletmesini ve yeni bağlantıların onayını yürütür.

Sınırın nereden geçtiğini bilmek önemlidir. Yapının içinden kapı önündeki muayene bacasına uzanan boru mülk sahibine aittir. Parsel bacasından sonrası ise idarenin alanıdır. Geçit baştan sona kendi arsanızın içinde kalıp mevcut bacaya daha aşağıdan bağlanıyorsa, işlemler görece kısadır. Geçit kaldırımın ya da yolun altına uzanıyor veya kolektöre yeni bir noktadan girilmesi gerekiyorsa, ESKİ'nin teknik şartnamesine uymak ve kaldırımla yolun kazılabilmesi için büyükşehrin altyapı koordinasyon birimi olan AYKOME üzerinden onay alınması gerekir.

Odunpazarı'nın tescilli ahşap konaklarının bulunduğu sokaklarda ayrıca koruma mevzuatı devreye girebilir. Böyle bir parselde çalışmadan önce yapının ve sokağın statüsünü öğreniyor, gerekiyorsa ilgili kurulun görüşünü bekliyoruz.

İnceleme bitince dosyanızın hangi gruba girdiğini, eksik belgeleri ve başvurunun sizin adınıza mı bizim aracılığımızla mı yapılacağını yazıyla bildiriyoruz. Kolektöre izinsiz yapılan bir bağlantı hem idari yaptırıma hem de asfaltın altında oyuk oluşması gibi tehlikelere yol açabilir. Bu nedenle kayıt dışı bağlantı taleplerini kabul etmiyoruz.

Eskişehir kanalizasyon tüneli fiyatı neden işten işe değişir?

Eskişehir'de iki tünel işinin maliyeti nadiren birbirine benzer, çünkü maliyeti belirleyen kalemler parselden parsele değişir. Teklifi şu başlıklara bakarak hazırlarız:

• Kolektöre olan mesafe: Uygun kota varabilmek için kazının kaç metre sürmesi gerektiği.
• Kazı derinliği: İnişin kaç metreye varacağı; aşağı indikçe kasa sayısı ve emniyet tedbiri çoğalır.
• Zemin türü: Porsuk alüvyonunda sık destek, güney yamaçlarındaki killi zeminde daha yavaş kazı, tüflü ilçelerde farklı aletler gerekir.
• Yeraltı suyu: Çukura su sızıyorsa tahliye pompası, ilave kasa ve kısa ilerleme adımları gerekir.
• Çalışma alanı: Sıkışık bir arka avlu, kapalı otopark rampası veya özenle düzenlenmiş bir villa bahçesi her biri ayrı bir düzen ister.
• Boru seçimi: Çap, malzeme ve kolektöre girişte kullanılacak parça.
• İzin süreci: Kamusal alana taşan işlerde başvuru ve onay süresi takvimi uzatır.

İnceleme sonrasında kalem kalem ayrıştırılmış bir fiyat yazısı hazırlıyoruz. Bu yazıda malzeme, öngörülen süre ve işin hangi testlerden sonra teslim edilmiş sayılacağı açıkça belirtilir.

Öğrenci evleri ve dönüştürülmüş bodrumlar için ne yapıyoruz?

Eskişehir, üç büyük üniversitesiyle Türkiye'nin en kalabalık öğrenci kentlerinden biridir ve bu durum bina stoğuna doğrudan yansır. Özellikle kampüslere yakın semtlerde eski apartmanların bodrumları küçük dairelere bölünmüş, her birine ayrı banyo ve mutfak eklenmiştir. Bu dönüşüm çoğu zaman gider kotu hesaplanmadan yapıldığı için, kiracı değiştiğinde ya da yoğun kullanılan dönemlerde şikâyetler bir anda artar.

Bu tür binalarda karar genellikle bina sahibine ya da kat malikleri kuruluna düşer. Biz önce hangi dairelerin hangi kolona bağlandığını çıkarıyor, kot ölçümüyle kamerayı birleştirip sorunun tek bir bağlantıdan mı yoksa bütün alt kattan mı kaynaklandığını gösteriyoruz. Ardından toplantıda sunulabilecek sade bir rapor hazırlıyoruz: ölçülen fark, önerilen güzergâh, alternatif çözüm ve çalışma süresince kiracıların banyo kullanımının nasıl düzenleneceği.

Dönem arası ve yaz tatili, öğrenci yoğunluğunun düştüğü dönemler olduğu için bu binalarda planlı işleri o haftalara almayı öneriyoruz. Böylece hem kiracılar daha az etkilenir hem de alt katta rahat çalışma alanı bulunur.

Eskişehir ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Eskişehir'in 14 ilçesi, Porsuk ovasından Sakarya vadisine, Frig yaylasından kuzeydoğunun dağlık köylerine kadar çok farklı arazi ve yapı tiplerini barındırır. İlçe ilçe gözlemlerimizi aşağıda özetledik.

• Odunpazarı
• Tepebaşı
• Sivrihisar
• Çifteler
• Seyitgazi
• Alpu
• Mihalıççık
• Mahmudiye
• İnönü
• Beylikova
• Sarıcakaya
• Han
• Mihalgazi
• Günyüzü

Eskişehir kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular