Kahramanmaraş Kanalizasyon Tüneli

Kahramanmaraş'ta kanalizasyon tüneli nedir?

Kahramanmaraş'ta kanalizasyon tüneli, bir binanın en aşağıdaki katından gelen pis su borusunu KASKİ şebekesine bağlamak için toprağın altında, yatay yönde açılan dar bir çalışma geçididir. Üstteki zemini uçtan uca sökmüyoruz; dikey tek bir kuyuya inip sokak borusuna doğru yeraltından ilerliyoruz. Kazdığımız her bölümü ahşap ya da metal destek kasalarıyla tutuyor, boruyu tabana hatta yaklaştıkça hafifçe inen tutarlı bir meyille oturtuyoruz. İş tamamlandığında boşluğu kontrollü biçimde kapatıyoruz; üstteki avlu, site içi yol veya cadde asfaltı yerinde duruyor.

Bu yönteme ihtiyaç doğuran asıl durum kot farkıdır: bodrum katındaki veya giriş katındaki lavabo, duş, tuvalet veya yer süzgecinin seviyesi, sokaktan geçen ana borunun akış seviyesinin altına düşer. Su kendiliğinden yukarı tırmanamadığı için alt katta durgunluk, koku ve zamanla taşma başlar. Bunun kalıcı çaresi, sokak hattına daha aşağıdan, borunun yeterince derinleştiği bir noktadan ulaşmaktır. Tünel bu derinliği yüzeye dokunmadan yakalamamızı sağlar.

Kahramanmaraş'ın bugünkü tablosu bu ihtiyacı daha görünür kıldı. Şubat 2023 depremlerinden sonra kentin pek çok bölgesinde binalar yeniden yapılıyor, altyapı hatları yenileniyor, yeni konut alanları açılıyor. Yeni yapılar daha derin temelli ve çoğunlukla çok katlı bodrumlu; sokaktaki boru ise her zaman aynı derinliğe inmiyor. Ortaya çıkan seviye uyumsuzluğu, taşınma heyecanının ilk haftalarında alt katta beliren kokuyla kendini gösterebiliyor.

Kazdığımız geçit, daire içi boruların değil, bina önündeki bacadan sokağa çıkan dış hattın bir bölümüdür. Ana hatta yapılacak her müdahale KASKİ'nin kurallarına bağlıdır. Bu yüzden işi iki ayağıyla birlikte ele alıyoruz: zemini doğru okuyup güvenli kazı yapmak ve bağlantıyı yasal çerçeveye uygun kurmak.

Kahramanmaraş'ta bodrumlar sokak hattının altında neden kalıyor?

Kot farkı, yapının en düşük pis su çıkışı ile bağlanacağı şebeke borusunun akış tabanı arasındaki yükseklik açığıdır. Atık suyun kendi ağırlığıyla taşınabilmesi için borunun binadan hatta kadar hiç kesilmeyen hafif bir düşüşü olmalıdır. Bu düşüş bir yerde terse döndüğünde ya da sıfırlandığında boru içinde tortu birikir, akış yavaşlar, en sonunda tıkanır. Kahramanmaraş'ta bu açığı büyüten birkaç yerel etken var.

İlki kentin konumu. Şehir, kuzeyinde yükselen Ahır Dağı'nın eteğinden güneydeki ovaya doğru yayılır. Yerleşim tarih boyunca önce güneye, 1980'lerden sonra batıya, 2010'dan sonra ise Onikişubat'ın kuzeyinde dağ eteğine doğru büyüdü. Yamaçtan düzlüğe geçen bir kentte aynı sokak üzerindeki iki parsel arasında bile belirgin seviye değişimi olur. Yukarıdaki yolun hattı sığ kalırken, binanın arka cephesi yamaç aşağı açılan bir bodruma sahip olabilir.

İkincisi deprem sonrası yeniden yapılaşma. Yıkılan ya da ağır hasar alan binaların yerine yapılan yeni yapılar güncel yönetmeliğe göre daha derin temellere, sığınaklara ve kapalı otoparklara sahip. Çok sayıda konut aynı anda yükselirken sokak altyapısı da etap etap yenileniyor. Bina bodrumunun kotu ile yeni ya da eski hattın kotu her zaman birbirine göre planlanmıyor; arada kalan fark, binada oturulmaya başlandıktan sonra ortaya çıkıyor.

Üçüncüsü eski çarşı ve mahalle dokusu. Dulkadiroğlu'nun merkeze yakın kesimlerinde yollar onarıldıkça, asfalt üst üste serildikçe ve kaldırımlar yenilendikçe sokak seviyesi yükselebilir. Böylece eski yapının çıkışı, yükselen sokağa oranla gömülü kalır. Alt katı dükkân, atölye ya da depoya çevrilmiş yapılarda sorun genellikle bu dönüşümden sonra başlar.

Dördüncüsü yağış rejimi. Kahramanmaraş'ın merkez kesimi Akdeniz etkisiyle iç bölge karasallığının buluştuğu bir yerdir; yağmurun çoğu soğuk mevsimde ve baharda iner. Şiddetli yağışta sokak borusu tıka basa dolunca, payı zaten az olan binalarda en alt süzgeç suyu içeri püskürtür. Çoğu ev sahibi sorunu ilk kez böyle bir yağmurlu gecede fark eder. Bu durumda tıkanıklığı açtırıp geçmek yerine seviyeyi ölçtürmek doğru başlangıçtır.

Bodrumdaki gider sorununun kot farkından geldiği nasıl anlaşılır?

Seviye uyumsuzluğu çoğu zaman sessizce başlar ve küçük işaretlerle kendini belli eder. Aşağıdaki durumlardan birkaçı aynı binada birlikte görülüyorsa, karşınızdaki sorun büyük olasılıkla sıradan bir tıkanıklık değildir.

• Sadece en alt kat sorun çıkarıyor: Üst katların giderleri rahat boşalırken bodrumdaki lavabo, duş teknesi ya da tuvalet ağır akıyor.
• Temizletilen hat kısa süre sonra yeniden duruyor: Makineyle açma geçici rahatlık veriyor, ardından şikâyet geri dönüyor. Borunun ortasında bir yerde suyun kalıcı olarak göllendiğini düşündürür.
• Yağışlı gecelerde süzgeçten su çıkıyor: Kış sağanaklarında ya da akşam saatlerinde bodrum yer süzgeci taşıyor.
• Yeni taşınılan binada alt katta koku: Temizliğe ve sifon değişimine rağmen otopark ya da sığınak tarafında koku kalıcı.
• Bacada su hiç çekilmiyor: Kapı önündeki rögarın kapağını kaldırdığınızda tabanı hep ıslak ve dolu görüyorsunuz.
• Altyapı çalışmasından sonra başlayan şikâyet: Sokakta boru yenilemesi yapıldıktan kısa süre sonra alt katta akış bozuluyor.

Bu işaretlerin bazıları çatlamış, eki açılmış veya göçmüş bir hattın da işareti olabilir; deprem bölgesinde bu ihtimal daha da önemlidir. Farkı tahminle ayırmıyoruz: ilk iş seviyeyi ölçmek, ikinci iş boru içini kamerayla izlemek. Şikâyeti telefonda tarif ederseniz sahada ilk neye bakacağımızı baştan paylaşırız.

Kahramanmaraş'ta toprağın cinsi kazıyı nasıl yönlendirir?

Kahramanmaraş'ın zemini kuzeyden güneye belirgin biçimde değişir ve tünel planını doğrudan etkiler. Kentin kuzeyindeki Ahır Dağı, yapılan bilimsel çalışmalara göre ağırlıklı olarak Eosen yaşlı kumtaşı ve çamurtaşından oluşur. Bu kesimlerde zemin daha sıkı ve duvar daha kararlıdır; tünel daha seyrek destekle güvenle ilerleyebilir, buna karşılık sert bantlarda kazı yavaşlar ve el aletleri sık değişir. Depremde dağ yamacındaki mahallelerin görece daha az etkilendiği de araştırmalara yansımıştır.

Güneye inildikçe tablo değişir. Kent merkezinin geniş bir bölümü alüvyon üzerinde kuruludur; daha önceki resmî raporlar da merkez zeminin alüvyon olduğunu ve deprem dalgalarını büyütebildiğini vurgulamıştır. Yoğun Dulkadiroğlu mahallelerinin bir kısmı alüvyon ve yamaç molozu üzerindedir, güney ise tamamen bir ova düzlüğüdür. Bu tür gevşek, kum ve silt ağırlıklı katmanlarda tünel duvarı uzun süre açık bırakılırsa dökülebilir. Bu nedenle ovaya yakın kesimlerde destek kasalarını sık diziyor, kazıyı kısa adımlarla ilerletiyor ve boruyu gecikmeden sabitliyoruz.

Yeraltı suyu da hesaba katılması gereken bir etkendir. Ahır Dağı'nın eteğindeki Üngüt Mahallesi üzerine yapılan bir yüksek lisans çalışması, mahallenin düz kesimlerinde yüksek kil içerikli bir zemin profili ve yüzeyden yaklaşık bir ila bir buçuk metre derinlikte yeraltı suyu tespit etmiştir. Yani dağ eteğinde bile, yamacın düzlüğe geçtiği yerlerde suya yakın killi tabakalarla karşılaşmak mümkündür. Killi zemin ilk bakışta kararlı görünür, ama suyla temas ettiğinde yumuşar ve kayganlaşır; tünel tabanına çakıl serip boru yatağını sağlam kurmak bu yüzden önemlidir.

Deprem sonrası bir başka gerçek de sarsıntının zemin ve borular üzerindeki izidir. Bazı sokaklarda dolgu oturmuş, eski borular ek yerlerinden açılmış olabilir. Kazıya başlamadan önce mevcut bacaları açıp hattın gerçekten hangi derinlikte aktığını yerinde görüyor, lazım olursa ufak bir sondaj çukuru açıp toprağı elimizle yokluyoruz. Göksun, Andırın ve Nurhak'ın dağlık kesimlerinde sert taban birkaç kazma darbesi altında çıkabilir; Türkoğlu ve Pazarcık düzlüklerinde ise dağılmaya meyilli, ıslak tabakalar beklenir. Aynı il içinde birbirine hiç benzemeyen iki zemin üzerinde çalıştığımızı bilerek her işe kendi ölçümüyle başlıyoruz.

Kahramanmaraş'ın iklimi çalışma planını nasıl değiştirir?

Kahramanmaraş'ta iklim, ilin güneyi ile kuzeyi arasında o kadar farklıdır ki aynı hafta içinde iki ayrı çalışma düzeni kurmamız gerekebilir. Merkez ve güney ilçelerde yaz kavurucu ve kuru geçer, kış ise pek sert olmasa da bol yağmurludur. Elbistan, Göksun, Afşin ve Ekinözü'nün bulunduğu kuzey yaylalarında ise karasal etki güçlenir; soğuk mevsim uzar, kar ve don aylarca sürer.

Güneyde asıl dikkat edilmesi gereken, yağışlı mevsimde yükselen yeraltı suyudur. Ovaya yakın mahallelerde ertelenebilecek uzun güzergâhları mümkünse yaz ve sonbahar başına alıyoruz. Bodrumu su basmışsa kış ortasında da sahadayız; o zaman tabana dalgıç pompa koyup ilerlemeyi metre metre parçalara bölüyoruz. Yaz sıcağında ise kapalı alanda havalandırma ve vardiya düzeni güvenlik için ayarlanır, dedektörle gaz okuması alınmadan içeri adım atılmaz.

Kuzeyde öncelik dondur. Yüzeye yakın dolgu donmuşken iyi sıkıştırılamaz, kuyu ağzı kar ve buzla tehlikeli hale gelebilir. Boruyu don etkisinin ulaşmayacağı derinlikte bırakıyor, dolgu malzemesini kuru tutuyor, kuyu ağzını gece boyunca örtüyoruz. Elbistan ya da Göksun'da acil olmayan bir işi ilkbahar sonuna planlamak hem süreyi hem de dolgunun kalitesini iyileştirir.

Kahramanmaraş'ta kanalizasyon tüneli hangi adımlarla yapılır?

Her iş belli bir sırayla ilerler. Bu sırayı baştan bilmek, sizden ne beklendiğini ve işin hangi aşamada olduğunu netleştirir.

1. Seviye ölçümüyle başlangıçAlt kattaki en düşük süzgeç ile KASKİ borusunun tabanı arasındaki dikey mesafeyi aletle okuyoruz. Bina önündeki bacayı kaldırıp bugünkü bağlantının hangi yönden ve hangi derinlikten şebekeye girdiğini yerinde görüyoruz.
2. Hattın içini kamerayla görmekSarsıntı sonrası kırılan, ek yerinden kayan ya da çöken borular kot farkıyla aynı belirtiyi verir. Kamerayla hattın içine bakıp asıl sebebi ayırıyoruz; bazen küçük bir onarım tünele gerek bırakmaz.
3. Güzergâh hesabı ve izin planıŞebekeye yeterli derinlikle hangi noktadan ulaşılacağını hesaplıyoruz. Kazı parselin dışına, kaldırıma ya da yola taşıyorsa hangi onayın hangi kurumdan çıkacağını size kâğıt üzerinde teslim ediyoruz.
4. Kuyu ve yeraltı ilerleyişiBaşlangıç kuyusunu açıp tüneli şebekeye doğru ilerletiyoruz. Ahır Dağı eteğindeki sıkı zeminde destek aralığı geniş, ovadaki gevşek katmanlarda sık tutulur; su gelirse pompayla alınır.
5. Borunun yerleşimi ve bağlantıBoruyu tünel tabanındaki sıkıştırılmış yatağa, baştan sona aynı yönde alçalacak biçimde oturtuyoruz. Ekleri sızdırmaz yapıyor, şebekeye bağlantıyı idarenin kurallarına uygun kuruyoruz.
6. Deneme ve toprağın geri serilmesiDöşenen hatta yüklü miktarda su gönderip bacaya ulaşışını birlikte seyrediyoruz. Akış istediğimiz gibiyse kuyuyla geçidi kat kat toprakla besleyip tokmaklıyor, yüzeyi eski düzenine getiriyoruz.

Kahramanmaraş'ta kot farkına üç yaklaşım: hangisi nerede işe yarar?

Kot farkını gidermenin bilinen üç yolu var ve doğru tercih binanın konumuna, zemine ve kullanım biçimine göre değişir. Aşağıda bu üç yaklaşımı Maraş'ın arazisine göre kıyasladık; son satır ildeki tipik kullanım yerlerini gösteriyor.

Kahramanmaraş'ta bağlantı izni ve KASKİ süreci nasıl işler?

Kahramanmaraş'ta temiz su dağıtımını ve pis su hatlarını, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesine bağlı Kahramanmaraş Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (KASKİ) yönetir. Büyükşehir yasası gereği bu yetki yalnızca kent merkeziyle sınırlı değildir; Onikişubat ve Dulkadiroğlu'ndan Ekinözü ve Çağlayancerit'e kadar ilin bütün ilçelerindeki şebeke aynı idarenin sorumluluğundadır.

Bina önündeki muayene bacası, mülk sahibine ait boru ile KASKİ'nin sorumluluğundaki şebekenin buluştuğu sınırdır. Çalışma mülkünüzün sınırını aşmıyor, bağlantı da var olan bacaya yapılıyorsa evrak yükü hafiftir. Güzergâh kaldırıma, yola ya da başka bir kamusal alana uzanıyorsa veya şebekeye yeni bir noktadan girmek gerekiyorsa, KASKİ'nin bağlantı kurallarına uymak ve ortak kullanım alanını kazmak için onay almak gerekir. Büyükşehir sınırında asfalt ya da kaldırım kırılacaksa başvuru, farklı kurumların kazılarını takvime bağlayan AYKOME masasından geçer.

Deprem sonrası dönemde birçok sokakta altyapı aynı anda yenilendiği için bağlantı noktalarının değişmiş olması mümkündür. Keşifte hangi hatta bağlı olduğunuzu kontrol ediyor, hangi evrakın gerektiğini ve dilekçeyi kimin vereceğini kâğıda döküyoruz. Kaçak ya da usulsüz bağlantı isteğine evet demiyoruz; izinsiz bağlantı hem yaptırım hem de yol altında çökme gibi tehlikeler doğurur ve yaptığımız işin arkasında durabilmemizi engeller.

Kahramanmaraş kanalizasyon tüneli bedelini hangi kalemler oluşturur?

Rakamı sahayı görmeden söylemiyoruz, çünkü Ahır Dağı eteğindeki bir site ile ovadaki eski bir binanın ihtiyacı aynı değildir. Teklifte ağırlığı olan kalemler:

• Kazı boyu: Hattın işe yarar derinliğe indiği yere kadar ilerlenecek metre.
• İnilecek derinlik: Kuyunun tabanı aşağı indikçe destek sistemi ve emniyet tedbirleri artar.
• Zemin cinsi: Kumtaşı ve çamurtaşı, killi dağ eteği ya da gevşek ova alüvyonu ayrı tempo ve alet takımı gerektirir.
• Su durumu: Sızıntı varsa pompa, ilave destek ve kazının ufak parçalara bölünmesi gerekir.
• Çalışma alanına erişim: Kapalı otopark, dar avlu ya da kalabalık bir site bahçesi düzeni değiştirir.
• Bağlantı biçimi: Boru çapı, malzeme ve şebekeye girişin türü.
• İlçeye ulaşım: Elbistan, Göksun ya da Ekinözü gibi uzak ilçelerde ekip ve malzemenin tek seferde taşınması planlanır.

İnceleme bittiğinde her gider kalemini tek tek açıklayan bir teklif yazıyoruz; bitiş tarihi, malzeme listesi ve teslim ölçütü bu belgede yer alır.

Deprem sonrası yeni binalarda nelere dikkat etmeli?

Yeni bir binaya taşındıysanız ya da binanız yeniden yapılıyorsa, kot farkını sonradan çözmek yerine baştan önlemek mümkündür. Kahramanmaraş'ta kent merkezinde TOKİ'nin ilk etap projeleri Trabzon Caddesi, Azerbaycan Bulvarı ve Ebrar Sitesi çevresinde yükseldi; kentin pek çok bölgesinde yerinde dönüşümle yeni binalar yapılıyor. Bu yapıların çoğunda sığınak, kapalı otopark ve teknik oda bulunan bodrum katlar var.

Müteahhit, site yönetimi ya da kat malikleri olarak şu soruları baştan sormanızı öneriyoruz: Bodrumdaki yer süzgeçleri hangi kotta, sokak hattının akış tabanı nerede, aradaki fark eğimli bir boruyla kapatılabiliyor mu? Bu sorulara inşaat sürerken cevap aramak, binada oturulmaya başlandıktan sonra çözüm aramaktan çok daha kolaydır. Bu aşamada da seviye ölçümü yapıp yönetime anlaşılır bir rapor hazırlayabiliyoruz.

Depremden etkilenmiş ailelerin yaşadığı zorlukları biliyoruz. Bu yüzden keşifte acele ettirmiyor, ihtiyacı olmayan bir iş önermiyor, sorunun kaynağı başka bir yerdeyse bunu açıkça söylüyoruz.

Kahramanmaraş ilçelerine göre kanalizasyon tüneli

Kahramanmaraş'ın 11 ilçesi dağ eteğinden ovaya, Akdeniz ikliminden sert karasal yaylalara uzanan, birbirine hiç benzemeyen koşullar taşıyor. İlçenizin başlığına inerek oradaki duruma dair notlarımızı okuyabilirsiniz.

• Dulkadiroğlu
• Onikişubat
• Elbistan
• Afşin
• Pazarcık
• Türkoğlu
• Göksun
• Andırın
• Nurhak
• Ekinözü
• Çağlayancerit

Kahramanmaraş kanalizasyon tüneli: sık sorulan sorular